Χρυσαυγή Βοΐου

Ένα γλέντι από τα παλιά

2011-12-27T09:41:00.002+02:00

Ένα γλέντι από τα παλιά στο καφενείο του χωριού. Το βίντεο είναι από το αρχείο του Γιάννη Γερασόπουλου

Καλά Χριστούγεννα

2011-12-25T13:47:00.004+02:00

Χρόνια Πολλά, Καλά Χριστούγεννα γεμάτα συναισθήματα!!!!

Άναψαν τα τζάκια στο χωριό

2011-09-30T12:07:00.001+03:00

Απόσπασμα από την πρωινή εκπομπή της ΝΕΤ την Παρασκευή 30 Σεπτεμβρίου.

Σε ανάμνηση του αξέχαστου Τάκη...

2011-09-09T22:22:00.001+03:00

Tovoion News Channel: EKΘΕΣΗ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗΣ ΣΤΗ ΧΡΥΣΑΥΓΗ

2011-09-06T09:56:00.001+03:00

Έκθεση Ζωγραφικής Δημήτρη Βασιλείου - River Party, Καλοκαίρι 2011

2011-09-03T08:33:00.002+03:00

Δεκαπενταύγουστος 2011

2011-09-02T09:06:00.000+03:00

Πάσχα στο χωριό

2011-06-29T11:23:00.003+03:00

Λαγγίτες στην πλάκα

2011-06-29T10:25:00.000+03:00

Μισός αιώνας Χρυσαυγή

2011-06-29T09:27:00.000+03:00

Μίξη δυο φωτογραφιών με διαφορά 50 χρόνων, όπου φαίνεται η αλλαγή στο χωριό

Οι γυναίκες της Χρυσαυγής τραγουδούν

2011-06-29T08:28:00.002+03:00

Οι γυναίκες της Χρυσαυγής τραγουδούνε στην ημερίδα "Το δημοτικό τραγούδι στοιχείο της παράδοσης και του πολιτισμού μας"

που διοργάνωσε ο Σύλλογος Γυναικών Τσοτυλίου την Κυριακή 28 Σεπτεμβρίου 2008

Παραδοσιακή παρασκευή τυριού στην Χρυσαυγή

2011-06-29T07:30:00.000+03:00

Η Μαριάνθη και η Ελευθερία παρασκευάζουν τυρί με τον παραδοσιακό τρόπο

Καφέ αρκούδα (Ursus arctos)

2010-11-15T15:08:00.000+02:00

Με την ευκαιρία της εμφάνισης εδώ και αρκετό καιρό αρκούδας στο χωριό, όπου βρήκε αρκετή τροφή στα δέντρα (κερασιές, κορομηλιές, νεραντζιές), ένα κείμενο από τις ιστοσελίδες των οργανώσεων Αρκτούρος και Καλλιστώ, που θα μας βοηθήσει να κατανοήσουμε το συμπαθές τετράποδο. Το κείμενο υπάρχει και σε μορφή PDF

Καφέ αρκούδα (Ursus arctos)

Μέσα από μία πορεία εξέλιξης 35 εκατομμυρίων χρόνων η καφέ αρκούδα, ζώο ιδιαίτερα προσαρμοστικό, κατόρθωσε να βρει κατάλληλες συνθήκες διαβίωσης σε όλη σχεδόν τη γηραιά ήπειρο. Ωστόσο υπολογίζεται ότι μόνο κατά τους δύο τελευταίους αιώνες η κατανομή και οι πληθυσμοί της αρκούδας μειώθηκαν κατά 60% και 50% αντίστοιχα, με αποτέλεσμα τη δραματική συρρίκνωση και διάσπαση της άλλοτε ενιαίας ζώνης εξάπλωσης του είδους.

Σήμερα, η αρκούδα επιβιώνει σε μικρούς πληθυσμούς, αποκομμένους στη νότια Ευρώπη, και θεωρείται πλέον και νομικά είδος υπό εξαφάνιση.

Στην Ελλάδα οι αρκούδες, που υπολογίζονται γύρω στις 250, ζουν στις πιο απόμερες περιοχές των οροσειρών της Πίνδου και της Ροδόπης, σχηματίζοντας δύο μικρούς πληθυσμούς, που δεν επικοινωνούν πλέον μεταξύ τους.

Η αρκούδα δεν έχει φυσικούς εχθρούς, κινδυνεύει μόνο από τον άνθρωπο και τις παράνομες ή εντατικές δραστηριότητές του.

Καθεστώς προστασίας:

Η καφέ αρκούδα προστατεύεται σήμερα από τη διεθνή, την κοινοτική και την ελληνική νομοθεσία. Στην Ελλάδα, σύμφωνα με το άρθρο 258(Ν.Δ. 86/69) του Δασικού Κώδικα, απαγορεύεται ο φόνος, η αιχμαλωσία, η κατοχή και η έκθεση σε δημόσια θέα της καφέ αρκούδας. Στο Κόκκινο Βιβλίο των Απειλούμενων Ειδών(Red Data Book) η καφέ αρκούδα αναφέρεται ως κινδυνεύον είδος. Σύμφωνα με την οδηγία 93/43 της ΕΕ, το είδος τελεί υπό προστασία.

Εξάπλωση: Η καφέ αρκούδα (Ursus arctos) έως τον 15ο αιώνα ζούσε σε ολόκληρη την Ευρώπη. Η καταστροφή των βιοτόπων της και το κυνήγι της, που απαγορεύτηκε μόλις εδώ και δύο δεκαετίες, είναι οι κύριες αιτίες της σταδιακής εξαφάνισής της από τις περισσότερες χώρες. Σήμερα ζει σε μικρούς, αποκομμένους πληθυσμούς και κινδυνεύει να εξαφανιστεί. Στην Ελλάδα έως το 19ο αιώνα, η αρκούδα ζούσε ακόμη και στην Πελοπόννησο. Σήμερα έχει περιοριστεί κυρίως στη βόρεια Πίνδο και την κεντρική Ροδόπη. Ο ελάχιστος δυνατός πληθυσμός της υπολογίζεται σε 250 άτομα και αποτελεί το νοτιότερο τμήμα του Βαλκανικού πληθυσμού αρκούδας που δεν ξεπερνά συνολικά τα 2.500-3.000 άτομα. Είναι ωστόσο από τους μεγαλύτερους στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η φυσική σύνδεση των πληθυσμών της καφέ αρκούδας στη Βαλκανική θα αυξήσει τις πιθανότητες επιβίωσης του είδους και στη χώρα μας.

Βιότοπος: Χαρακτηριστικά ενδιαιτήματα τα οποία προτιμά η καφέ αρκούδα είναι τα μικτά δάση κωνοφόρων και φυλλοβόλων που βρίσκονται στην υψομετρική ζώνη μεταξύ 900 και 1700 μέτρων. Τους θερινούς μήνες συναντιέται επίσης σε καλλιέργειες και οπωρώνες λόγω της διατροφικής τους αξίας.

Βιολογία: Η αρκούδα είναι το πιο μεγάλο χερσαίο θηλαστικό της Ευρώπης. Σε φυσιολογικές συνθήκες ζει περίπου 20 με 25 χρόνια. Ζει σε ορεινές δασικές περιοχές και είναι ζώο παμφάγο (αν και ταξινομικά ανήκει στην τάξη των σαρκοφάγων) με ιδιαίτερη προτίμηση στις φυτικές τροφές και ιδιαίτερη αδυναμία στο μέλι. Αναπαράγεται από το 4ο-5ο έτος της ηλικίας της, ζευγαρώνει κάθε δύο ή τρία χρόνια, την περίοδο από το Μάιο έως τον Ιούλιο και γεννά το χειμώνα, συνήθως τον Ιανουάριο, κατά τη διάρκεια του χειμέριου ύπνου από ένα έως δύο και σπανιότερα τρία μικρά, τα οποία γεννιούνται τυφλά και γυμνά ενώ ζυγίζουν μόλις 350-400 γραμμάρια. Τα πρώτα 2-3 χρόνια της ζωής τους είναι τα πιο σημαντικά γιατί κατά το διάστημα αυτό διδάσκονται από τη μητέρα-αρκούδα τον τρόπο επιβίωσης μέσα στο δάσος. Αξιοσημείωτο είναι πως ενώ όλα τα ζώα που πέφτουν σε χειμέριο ύπνο πρέπει κατά καιρούς να ξυπνήσουν για να αποβάλουν τα ούρα τους, η αρκούδα δεν χρειάζεται να κάνει κάτι παρόμοιο διότι διαθέτει έναν μοναδικό μηχανισμό ανακύκλωσης της ουρίας.

Απειλές: Οι κυριότεροι κίνδυνοι για την αρκούδα είναι

Ο φόνος από τον άνθρωπο
η καταστροφή και υποβάθμιση των βιοτόπων της (αλόγιστη και παράνομη υλοτομία, πυρκαγιές, αλόγιστη διάνοιξη δασικών δρόμων)
η απομόνωση των βιοτόπων σε μικρή και μεγάλη κλίμακα (αλόγιστη διάνοιξη δασικών δρόμων και χωρίς σχεδιασμό και έλεγχο τεχνικά έργα όπως φράγματα, μεγάλοι αυτοκινητόδρομοι)
η διακοπή του χειμέριου ύπνου λόγω όχλησης. Ο χειμέριος ύπνος είναι μια διαδικασία συνεχής η οποία μάλιστα αν διακοπεί, δύσκολα ξαναρχίζει, γεγονός που δυσκολεύει την προσπάθεια επιβίωσης κατά τη δύσκολη λόγω έλλειψης τροφής, χειμερινή περίοδο. Επιπλέον, η επιβίωση των νεογνών επιτυγχάνεται μόνο αν η μητέρα δεν απομακρυνθεί από τη φωλιά.
η έλλειψη γνώσης και πληροφόρησης για τα παραπάνω προβλήματα, με αποτέλεσμα την έλλειψη κρατικής ενεργοποίησης καθώς και δραστηριοποίησης των πολιτών.

Για να μειωθεί κατά το δυνατόν ο κίνδυνος συνάντησης με ένα μεγάλο ζώο, όπως η αρκούδα, στο δάσος θα πρέπει κάποιος να γνωρίζει ότι:

Η αρκούδα έχει εξαιρετική όσφρηση, πολύ καλή ακοή και όχι τόσο καλή όραση.
Έχει εξαιρετική μνήμη και νοημοσύνη.
Οριοθετεί την επικράτειά της.
Ο ζωτικός της χώρος είναι 100 - 150 χλμ² για ένα θηλυκό και έως και παραπάνω από 400 χλμ² για ένα αρσενικό άτομο.
Αν δεν ενοχληθεί, ακολουθεί συγκεκριμένη ρουτίνα στις καθημερινές της μετακινήσεις: χρησιμοποιεί την ίδια όχθη ρεματιάς και το δασικό δρόμο για τις μετακινήσεις της, το ίδιο μονοπάτι για να πάει στη φωλιά της, τους ίδιους οπωρώνες για να βρει φρούτα.
Η όρθια στάση της είναι συμπεριφορά ανίχνευσης ή φόβου και όχι εκδήλωση επίθεσης.
Βάσει αυτών καταλαβαίνουμε, πως αντιλαμβάνεται εύκολα το χώρο γύρω της και συνήθως καταλαβαίνει πολύ νωρίτερα την παρουσία του ανθρώπου από ότι ο άνθρωπος τη δική της παρουσία και απομακρύνεται. Άρα, για να μην τη συναντήσουμε, προτείνεται η παρουσία μας στο δάσος να είναι θορυβώδης και ιδιαίτερα εμφανής.

Αν συναντήσετε αρκούδα

Η αρκούδα δεν πρέπει να νιώσει ότι απειλείται από τον άνθρωπο. Αυτό σημαίνει:

Κρατάμε την ψυχραιμία μας.
Μένουμε ακίνητοι.
Δεν παίρνουμε “απειλητικά” αντικείμενα, όπως πέτρες, κλαδιά, κ.λπ.
Προσπαθούμε να οπισθοχωρήσουμε σταδιακά “αναγνωρίζοντας” την “κυριαρχία” της αρκούδας στο χώρο.
Δεν τρέχουμε.
Σε περίπτωση στενών χώρων δημιουργούμε χώρο διαφυγής για την αρκούδα και δεν της “κόβουμε” το δρόμο.
Το πιο πιθανό είναι, ότι με την παρουσία μας η αρκούδα θα έχει φύγει.

Η αρκούδα κινείται κυρίως από το σούρουπο ως την αυγή και σπανιότερα κατά τη διάρκεια της ημέρας. Η άμεση αντιμετώπιση της παρουσίας της αρκούδας είναι ιδιαίτερα δύσκολη διαδικασία και απαιτείται τουλάχιστον αποφυγή απερίσκεπτων ενεργειών και συνεργασία των αρμόδιων φορέων, όπως η Δασική Υπηρεσία και η Αστυνομία. Ειδική ομάδα δράσης του ΑΡΚΤΟΥΡΟΥ επισκέπτεται συχνά τις περιοχές εμφάνισης αρκούδων μετά από επικοινωνία και συνεργασία με τις τοπικές αρχές.

Όταν η αρκούδα επισκέπτεται τακτικά μια κατοικημένη περιοχή

Φροντίστε να κάνετε συνεχώς θόρυβο εφόσον βρίσκεστε σε εξωτερικό χώρο ή να μιλάτε διαρκώς.
Μαζεύετε τα σκουπίδια από τους εξωτερικούς χώρους, τις πλατείες, τις αυλές των σπιτιών, καθώς και ό,τι άλλο μπορεί να αποτελεί τροφική πηγή για την αρκούδα και επομένως να την ελκύει στην περιοχή.
Καθαρίστε υπολείμματα από περσινή σοδειά που μπορεί να υπάρχουν σε γειτονικά χωράφια.
Μην ταΐζετε την αρκούδα.

Αξίζει να σημειωθεί, πως η “άμεση αντιμετώπιση” όπως συχνά αναφέρεται, ουσιαστικά είναι ανέφικτη και δε λύνει οριστικά το πρόβλημα της προσέγγισης της αρκούδας σε κατοικημένες περιοχές, ειδικά την εποχή που διανύουμε με την έλλειψη τροφικών πηγών. Η πραγματική αιτία για τη συμπεριφορά της αρκούδας σχετίζεται με κακές διαχειριστικές πρακτικές από την πλευρά του ανθρώπου, όπως η διατήρηση μικρών ή μεγάλων σκουπιδότοπων γύρω από τους οικισμούς και η υποβάθμιση του βιοτόπου της.

Και βέβαια, ανθρώπινη ευθύνη είναι η πρόληψη, οπότε η εγκατάσταση ηλεκτροφόρων περιφράξεων για τις καλλιέργειες και τις μελισσοκομικές εγκαταστάσεις σε ορεινές περιοχές, καθώς και η φύλαξη των κοπαδιών από καθαρόαιμους ελληνικούς ποιμενικούς σκύλους είναι οι πιο αποτελεσματικές λύσεις για την αρμονική συμβίωση ανθρώπου και αρκούδας.

Αποτελέσματα αυτοδιοικητικών εκλογών

2010-11-10T13:04:00.004+02:00

Εκλογικό τμήμα Χρυσαυγής
Εγγεγραμμένοι: 225
Ψήφισαν: 128
Άκυρα/Λευκά: 0
Έγκυρα: 128

Έλαβαν:
ΑΝΑΤΡΟΠΗ (Περπερής Παναγιώτης): 0 (0%)
ΛΑΪΚΗ ΣΥΣΠΕΙΡΩΣΗ (Καραμπατζιάς Μιχαήλ): 1 (1,71%)
ΝΕΟΙ ΟΡΙΖΟΝΤΕΣ (Ζευκλής Χρήστος): 17 (3,42%)
ΠΑΝΒΟΪΑΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ (Λαμπρόπουλος Δημήτριος): 13 (21,37%)
ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ ΕΥΘΥΝΗΣ (Ορφανίδου Παναγιώτα): 97 (73,5%)

Για το Δημοτικό Συμβούλιο έλαβαν:
Σίμος Ηλίας: 92 σταυροι

Για το Τοπικό Συμβούλιο έλαβαν:
Δάτσιος Μιλτιάδης: 62 σταυροί
Μπούσιου Βαλεντίνα: 32 σταυροί
Κούστας Ηλίας: 17 σταυροί

Ετήσια χοροεσπερίδα του Συλλόγου Χρυσαυγής

2010-08-02T14:41:00.007+03:00

Πρόγραμμα πολιτιστικών εκδηλώσεων Δήμου Τσοτυλίου, καλοκαίρι 2010

2010-07-26T17:02:00.000+03:00

ΣΑΒΒΑΤΟ 24 ΙΟΥΛΙΟΥ
ΠΟΝΤΙΑΚΟ ΓΛΕΝΤΙ στη ΒΡΟΝΤΗ

ΚΥΡΙΑΚΗ 25 & ΔΕΥΤΕΡΑ 26 ΙΟΥΛΙΟΥ
ΠΑΝΗΓΥΡΙ στο ΠΟΛΥΚΑΣΤΑΝΟ

ΚΥΡΙΑΚΗ 25 ΙΟΥΛΙΟΥ
5η ΓΙΟΡΤΗ ΜΑΝΙΤΑΡΙΟΥ-ΜΠΑΤΖΙΟΥ στη ΖΩΝΗ

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 30 ΙΟΥΛΙΟΥ
ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ “ΘΕΛΕΙ ΤΕΧΝΗ Ο ΕΡΩΤΑΣ”
με τον Βασίλη Τσιβιλίκα [προαύλιο Γυμνασίου Τσοτυλίου]

ΣΑΒΒΑΤΟ 31 ΙΟΥΛΙΟΥ & ΚΥΡΙΑΚΗ 1 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ
ΓΙΟΡΤΗ ΒΟΥΝΟΥ στο ΠΑΛΙΟΚΡΙΜΙΝΙ

ΣΑΒΒΑΤΟ 31 ΙΟΥΛΙΟΥ
ΕΤΗΣΙΑ ΧΟΡΟΕΣΠΕΡΙΔΑ στη ΔΑΦΝΗ
ΓΙΟΡΤΗ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ στη ΔΡΑΓΑΣΙΑ [ώρα 13:00 μ.μ.]
ΕΤΗΣΙΟΣ ΧΟΡΟΣ στο ΡΟΔΟΧΩΡΙ
ΕΤΗΣΙΟΣ ΧΟΡΟΣ στη ΧΡΥΣΑΥΓΗ

ΚΥΡΙΑΚΗ 1 έως ΠΕΜΠΤΗ 12 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ
17ο ΤΟΥΡΝΟΥΑ ΜΠΑΣΚΕΤ στη ΖΩΝΗ
2ο ΤΟΥΡΝΟΥΑ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟΥ 5Χ5 στη ΖΩΝΗ

ΚΥΡΙΑΚΗ 1 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ
ΕΚΔΗΛΩΣΗ στην ΚΟΡΥΦΗ [ώρα 19:00 μ.μ.]
“ΑΝΑΔΡΟΜΗ στην ΙΣΤΟΡΙΑ του ΔΗΜΟΤ. ΣΧΟΛΕΙΟΥ”

ΤΕΤΑΡΤΗ 4 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ
ΒΡΑΔΙΑ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑΣ στον ΑΥΓΕΡΙΝΟ

ΠΕΜΠΤΗ 5 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ
ΠΑΡΤΥ ΝΕΟΛΑΙΑΣ στο ΠΟΛΥΚΑΣΤΑΝΟ

ΣΑΒΒΑΤΟ 7 έως ΣΑΒΒΑΤΟ 14 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ
ΤΟΥΡΝΟΥΑ ΠΙΝΚ-ΠΟΝΚ στο ΠΟΛΥΚΑΣΤΑΝΟ

ΣΑΒΒΑΤΟ 7 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ
ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΒΡΑΔΙΑ στον ΑΥΓΕΡΙΝΟ
ΠΑΡΤΥ ΝΕΟΛΑΙΑΣ στη ΖΩΝΗ
ΕΤΗΣΙΑ ΧΟΡΟΕΣΠΕΡΙΔΑ στην ΚΟΡΥΦΗ

ΚΥΡΙΑΚΗ 8 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ
ΠΑΖΑΡΙ ΤΟΠΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ
στην ΚΟΡΥΦΗ [ώρα 18:30 μ.μ.]

ΤΕΤΑΡΤΗ 11 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ
ΠΟΔΗΛΑΤΟΔΡΟΜΙΑ στη ΖΩΝΗ
ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΗ ΒΡΑΔΙΑ–ΑΦΙΕΡΩΜΑ στον Φώτη Παπανικολάου στο ΚΡΙΜΗΝΙ [ώρα 18:00 μ.μ.]

ΠΕΜΠΤΗ 12 έως ΤΕΤΑΡΤΗ 18 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ
ΕΚΘΕΣΗ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑΣ της Αργυρώς Ζηκούλη στη ΔΑΜΑΣΚΗΝΙΑ

ΠΕΜΠΤΗ 12 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ
ΗΜΕΡΑ ΧΕΙΡΟΤΕΧΝΙΑΣ για παιδιά στη ΖΩΝΗ

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 13 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ
ΕΤΗΣΙΟ ΑΝΤΑΜΩΜΑ ΧΩΡΙΑΝΩΝ & ΦΙΛΩΝ στο ΑΓΙΑΣΜΑ
ΕΓΚΑΙΝΙΑ ΠΛΑΤΕΙΑΣ ΒΟΥΧΩΡΙΝΑΣ [ώρα 20:30 μ.μ.]
ΕΤΗΣΙΟΣ ΧΟΡΟΣ στη ΒΟΥΧΩΡΙΝΑ
ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΒΡΑΔΙΑ στη ΔΑΜΑΣΚΗΝΙΑ
ΕΤΗΣΙΟΣ ΧΟΡΟΣ στη ΔΡΑΓΑΣΙΑ
ΑΘΛΟΠΑΙΔΙΕΣ στη ΖΩΝΗ
ΕΤΗΣΙΟΣ ΧΟΡΟΣ στο ΚΡΙΜΗΝΙ

ΣΑΒΒΑΤΟ 14 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ
ΧΟΡΟΣ ΠΟΝΤΙΑΚΟΥ ΣΥΛΛΟΓΟΥ [προαύλιο Δημ. Σχολείου Τσοτυλίου]
ΛΑΪΚΗ ΒΡΑΔΙΑ στη ΔΑΜΑΣΚΗΝΙΑ
ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΓΛΕΝΤΙ στη ΖΩΝΗ
ΠΑΙΔΙΚΗ ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ στην ΚΟΡΥΦΗ [ώρα 19:30 μ.μ.]
ΕΤΗΣΙΑ ΧΟΡΟΕΣΠΕΡΙΔΑ στη ΜΟΡΦΗ
ΑΓΩΝΑΣ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟΥ στο ΠΟΛΥΚΑΣΤΑΝΟ
ΜΟΥΣΙΚΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗ με τη Μακεδονική Φάλαγγα στο ΡΟΔΟΧΩΡΙ

ΚΥΡΙΑΚΗ 15 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ
ΠΑΙΔΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ   ΠΟΛ. ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΔΑΜΑΣΚΗΝΙΑΣ
ΕΚΔΗΛΩΣΗ - ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ στη ΔΑΜΑΣΚΗΝΙΑ
“Οι Δαμασκηνιώτες συγγραφείς & τα έργα τους”
από του Αθανάσιο Γκέκα [ώρα 19:00 μ.μ.]

Ετήσια χοροεσπερίδα του Συλλόγου Χρυσαυγής

2010-07-26T15:07:00.000+03:00

Η ετήσια χοροεσπερίδα του Συλλόγου θα γίνει το Σάββατο 31 Ιουλίου στην πλατεία του χωριού.
Στο κλαρίνο θα είναι ο Δημήτρης Δάτσιος και στο τραγούδι ο Μάνθος Λώλης και ο Γιώργος Τζημόπουλος

Άλλη μία υπεραιωνόβια βελανιδιά εντόπισε η Οικολογική Κίνηση Κοζάνης στο Βόιο

2010-06-16T10:22:00.000+03:00

Μέλη της Οικολογικής Κίνησης Κοζάνης και του ΣΕΟ Κοζάνης εντόπισαν την περασμένη Κυριακή μια τεράστια γέρικη βελανιδιά, αντίστοιχη με εκείνη που βρίσκεται ανατολικά του οικισμού της Βουχωρίνας στο Βόιο. Το συγκεκριμένο δέντρο παρατηρήθηκε κατά τις εργασίες σηματοδότησης του παλιού μονοπατιού που ενώνει τη Χρυσαυγή με τη Μόρφη. Πιο συγκεκριμένα βρίσκεται σε απόσταση 2 περίπου χιλιομέτρων βόρεια του οικισμού της Χρυσαυγής. Πρόκειται για ένα «μνημείο της φύσης» με εξαιρετικά μεγάλη περίμετρο κορμού. Παρά τις εκατονταετίες που κουβαλά στην πλάτη της η βελανιδιά παραμένει ακόμη θαλερή.
Μεγάλες βελανιδιές (με ηλικία λίγο μικρότερη) υπάρχουν επίσης στο ξωκλήσι που βρίσκεται λίγο πριν τη Μόρφη, καθώς και στον προαύλιο χώρο της εκκλησίας του Αγ. Δημητρίου στο Ανθοχώρι. Είναι πολύ πιθανό να υπάρχουν και άλλες αιωνόβιες και υπεραιωνόβιες βελανιδιές στο Βόιο, καθώς το είδος αυτό έχει «κατακυριεύσει» τις χαμηλές πλαγιές του βουνού, σχηματίζοντας εκτεταμένα δάση σε υψόμετρο που κυμαίνεται μεταξύ 600 έως 1200 μέτρων, Από τους άφθονους καρπούς της βελανιδιάς βρίσκει τροφή ένα μεγάλο μέρος της πλούσιας πανίδας που φιλοξενεί η περιοχή.
Ίσως έφτασε η ώρα να γίνουν οι κατάλληλες ενέργειες ώστε να χαρακτηρισθούν επιτέλους και να προστατευθούν τα εν λόγω αιωνόβια δέντρα.

www.tovoion.com

Αιτήματα τοπικού συμβουλίου Χρυσαυγής

2010-06-14T18:46:00.001+03:00

Το Σάββατο 12 Ιουνίου παραδόθηκε στον Αντιδήμαρχο Τσοτυλίου κ. Κ Κάλφα, κατάλογος με τα αιτήματα του τοπικού συμβουλίου από την 1η τακτική συνεδρίαση της 8ης Απριλίου 2007 μέχρι την 10η τακτική συνεδρίαση της 23ης Μαΐου 2010.

Κατάλογος αιτημάτων ΤΣ Χρυσαυγής (αρχείο PDF)

Πρωτομαγιά στο χωριό

2010-05-02T22:31:00.000+03:00

Τριήμερο Αποκριάς II

2010-02-19T10:37:00.000+02:00

Τριήμερο Αποκριάς

2010-02-18T15:12:00.005+02:00

Το σκηνικό του καιρού την φετινή Αποκριά θύμιζε μάλλον Χριστούγεννα και μάλιστα παλαιοτέρων χρόνων.

Το πυκνό χιόνι που έπεφτε για ένα ολόκληρο 24ωρο, κατάφερε να κόψει το ρεύμα την ώρα που ο Ψύλλος ήταν σε εξέλιξη και βύθισε το χωριό σ΄ένα σκοτάδι που είχε βέβαια και τις δυσκολίες του (ψήσαμε τα σουβλάκια βλέποντας με έναν φακό) αλλά ήταν πολύ ατμοσφαιρικά και νοσταλγικά...

Στο καφενείο, μετά τον Ψύλλο, και πάντα χωρίς ηλεκτρικό, διασκεδάσαμε παίζοντας τον "χάψλιαρη", με ένα κόκκινο αυγό που ετοίμασε η Σταυρούλα, πηγαίνοντας μας σε άλλες εποχές.

Την Καθαρά Δευτέρα ο Σύλλογος πρόσφερε ζεστή αλάδωτη φασολάδα με αλεύρι και άλλα νηστίσιμα σε όσους κατάφεραν να ξεμυτίσουν τελικά.

Όμως παρ'όλο τον αναπάντεχο καιρό, ή ίσως εξαιτίας του απολαύσαμε όλοι ανεπανάληπτες εικόνες.

Χρόνια Πολλά και καλή Σαρακοστή.

Φωτογραφίες απο τα Χριστούγεννα και την Πρωτοχρονιά

2010-01-10T18:36:00.001+02:00

Τα παιδιά λένε τα κάλαντα της Πρωτοχρονιάς

2010-01-10T18:33:00.000+02:00

Το όνειρο της φυγής...

2009-12-30T00:24:00.000+02:00

Αποσπάσματα απο την σειρά ντοκυμαντέρ της ΕΤ3, "Το όνειρο της φυγής", του Άρη Καραϊσκάκη, με πλάνα απο το χωριό και συνεντεύξεις των κατοίκων:

Λίγο πρίν τα Χριστούγεννα...

2009-12-29T23:54:00.002+02:00

Βροχές και πλημμύρες...

2009-11-09T10:04:00.002+02:00

Τα αποτελέσματα των βουλευτικών εκλογών στη Χρυσαυγή:

2009-10-05T18:56:00.002+03:00

Εγγεγραμμένοι 226, ψηφισαν 146, έγκυρα 145, άκυρα 1, λευκά 0

ΝΕΑ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ 75
ΚΑΣΑΠΙΔΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ του ΔΗΜΟΣΘΕΝΗ 47
ΚΕΧΑΓΙΑΣ ΦΩΤΙΟΣ του ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ 1
ΛΑΜΠΡΟΠΟΥΛΟΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ του ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΥΣ 20
ΝΑΝΟΠΟΥΛΟΥ ΑΝΝΑ του ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ 12
ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ ΜΙΧΑΛΗΣ του ΓΕΩΡΓΙΟΥ 35
ΤΣΙΑΡΤΣΙΩΝΗΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ του ΓΕΩΡΓΙΟΥ 15

ΠΑΣΟΚ 53
ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ του ΘΕΟΔΩΡΟΥ 9
ΒΛΑΤΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ του ΝΙΚΟΛΑΟΥ 21
ΚΟΥΚΟΥΛΟΠΟΥΛΟΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣ(ΠΑΡΙΣ) του ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ 23
ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ του ΑΝΤΩΝΙΟΥ 15
ΛΩΤΙΔΗΣ ΛΑΖΑΡΟΣ του ΚΥΡΙΑΚΟΥ 12
ΜΠΟΥΡΤΣΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ(ΤΑΣΑ) του ΧΡΙΣΤΟΥ 7
ΣΠΟΝΤΗ ΕΛΙΣΣΑΒΕΤ(ΒΕΤΑ) του ΦΩΚΑ-ΑΡΙΣΤΟΓΕΙΤΩΝΟΣ 1

ΚΚΕ 2
ΓΚΟΓΚΟΥ ΕΛΕΝΗ του ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ 1
ΛΙΑΚΟΥ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ του ΝΙΚΟΛΑΟΥ 1

ΣΥΡΙΖΑ 2

ΛΑΟΣ 7
ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ του ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ 1
ΚΛΑΥΔΙΑΝΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ του ΔΙΟΝΥΣΙΟΥ 1
ΚΟΥΛΑ ΑΓΑΠΗ του ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ 1
ΣΙΑΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ του ΘΕΟΔΩΡΟΥ-ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ 3
ΣΚΑΝΔΑΛΑΚΗ ΘΕΟΦΑΝΗ του ΓΕΩΡΓΙΟΥ 1

ΛΑΪΚΟΣ ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ - ΧΡΥΣΗ ΑΥΓΗ 1

ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ 2
ΠΛΙΑΚΗΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ του ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗ 1

ΟΙΚΟΛΟΓΟΙ ΠΡΑΣΙΝΟΙ 3
ΣΙΟΥΣΤΗ ΕΛΕΝΗ του ΧΑΡΙΣΙΟΥ 1
ΤΟΥΡΛΟΥΜΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ του ΜΗΝΑ 1
ΤΣΙΚΡΙΤΖΗΣ ΛΑΖΑΡΟΣ του ΙΩΑΝΝΗ 1

Για τον Τάκη

2009-09-15T00:14:00.002+03:00

Στην δημοτική μας παράδοση

"να'ταν οι κάμποι θάλασσα και τα βουνα ποτάμια,
να πνίγοταν ο Τάταρης που φέρνει τα φιρμάνια.
Ένα φιρμάνι έγραφε το φοβερό χαμπέρι"

Αν ρωτούσα τον Τάκη τι να γράψω θα μου έλεγε επι λέξη: "Γράψι ότ' καταλαβαίν'τς"
Αυτός ήταν ο Τάκης, σύντομος και με συνοπτικές διαδικασίες, αυτή ήταν και η ζωή του.
Για μένα, ένας πιστός συνεργάτης, σαν αντιπρόεδρος στον Σύλλογο, σαν πρόεδρος του χωριού μας, μα πάνω απ' όλα ένας καλός φίλος, φίλος απο τα παιδικά μας χρόνια.
Να μας προσέχει στα πανηγύρια των γειτονικών χωριών, μα και να μας μυεί στο γλέντι και στη δημοτική μας παράδοση.
Για το χωριό και όλους τους συγχωριανούς του, ενα καλό πρόσχαρο, άκακο, φιλότιμο... παιδί.
Γιατί ήταν πράγματι ενα παιδί, ακόμη και στις τελευταίες μέρες της ζωής του, παρ' όλες τις ευθύνες που του αναλογούσαν στη ζωή του μα και ως πρόεδρος του χωριού.
Ο Πρόεδρος, έτσι τον φώναζαν όλοι.
Για όλους τους φίλους του και τους γνωστούς του ήταν πάντα εκεί.
Όλο ζωντάνια, αυθόρμητος και πάντα με διάθεση να σε κάνει να ξεχάσεις ό,τι σε βασάνιζε, ό,τι ώρα και να ήταν, ένα στήριγμα πάντα σε όλους.
Και πάντα μπροστάρης.
Τα λόγια φτωχά να τον περιγράψω κι άλλο. Η σκέψη μας και τα δάκρυα πολλά.
Γι΄αυτόν που τόσο αναπάντεχα μας άφησε και άφησε πολλά πίσω. Ένα μεγάλο κενό παντού.
Σε παρέες, σε γλέντια, σε έργο.
Κουράγιο στην μάνα του και στους συγγενείς του,
μα περισσότερο σε εμάς τους φίλους του που ήμασταν πάντα μαζί του και ήταν πάντα μαζί μας.
Πιστεύω πως κι αν έφυγε, θα είναι πάντα κοντά μας σε ό,τι κάνουμε και είναι τόσα πολλά που μας συνδέουν εμάς τους φίλους του Τάκη.
Ας γίνει αφορμή να συνεχίσουμε, ακόμη πιο έντονα, ό,τι αγαπούσε ως προς την παράδοσή μας.

Σαν πρόεδρος του Συλλόγου στην δύσκολη αυτή στιγμή του χωριού μας και στον αποχαιρετισμό μας με τον Τάκη, θέλω να ευχαριστήσω όσους ήταν δίπλα μας
και δίπλα στον αγαπημένο σε όλους φίλο μας.

Ο αέρας που θα φυσάει στο μνήμα του ας του πηγαίνει πάντα τα χαιρετίσματα μας.
Καλό ταξίδι...

Σίμος Ηλίας

2009-09-11T09:42:00.001+03:00

Ο Τάκης μας έφυγε...
Ο τόσο ξαφνικός και άδικος θάνατός του μας άφησε όλους συντετριμένους. Για όσους θέλουν να του πουνε το τελευταίο αντίο, η κηδεία του θα γίνει αύριο Σάββατο 12 Σεπτεμβρίου στις 2 το μεσημέρι στο χωριό που τόσο λάτρεψε...

Καλοκαίρι 2009 στη Χρυσαυγή

2009-09-01T11:22:00.001+03:00

Η θεατρική παράσταση "Το Μήλον της Έριδος" απο τα παιδιά της Χρυσαυγής:

2009-08-31T18:52:00.000+03:00

Βασικοί κανόνες προφοράς των λέξεων των κατοίκων του χωριού.

2009-08-21T14:37:00.001+03:00

Βασικοί κανόνες προφοράς των λέξεων των κατοίκων του χωριού.
(του συν/χου δασκάλου Δάτσιου Βασιλείου)

Οι παλιότεροι κάτοικοι του χωριού για ν' ακούγονται καλύτερα οι λέξεις και για την συντόμεύση τους, μετάτρεπαν ή και δεν πρόφεραν αρκετούς φθόγγους των λέξεων. Όπως συμβαίνει και σήμερα και μάλιστα και στην ευρύτερη περιοχή με μερικές μικρές διαφορές, αλλά και με μεγαλύτερες με τις περιοχές της Σιάτιστας και της Κοζάνης. Πάντως όμως, ολ' αυτές, μέσα στα πλαίσια του Βόρειου νεοελληνικού γλωσσικού ιδιώματος.

Οι βασικοί κανόνες που διέπουν το τοπικό γλωσσικό ιδίωμα των κατοίκων του χωριού, είναι οι παρακάτω:

1. Οι άτονοι φθόγγοι (ε) και (ο) των λέξεων μετατρέπονται αντίστοιχα σε (ι) και (ου).

κερί → κιρί
γεμάτος → γιμάτους
παιδί → πιδί
ποδιά → πουδιά
άνθρωπος → άνθρουπους
πεθερός → πιθιρός

2. Οι άτονοι φθόγγοι (ι) και (ου) μέσα στις λέξεις και κυρίως στο τέλος αυτών αποβάλλονται:

σιμα → σμα
σκοινί → σκνί
βουνό → βνό
λάδι → λαδ
παίξει → παίξ
κάτω → κάτου → κατ

3. Μετά την αποβολή των φθόγγων αυτών , τα σύμφωνα που ενώνονται, πολλές φορές δημιουργούν ένα δύσκολο σύμπλεγμα, που δεν είναι ανεκτό στο ιδίωμα. Γι' αυτό ή αποβάλλεται ένα απ' αυτά:

δάχτυλο → δάχτλο → δάχλο
κάρβουνο → κάρβνο → κάρνο

ή αλλάζει ένα απ' αυτά:

μυρωδικό → μυρουδκό → μυρουθκό
δικέλια → δκέλια → θκέλια

ή προστίθεται ένα άλλο σύμφωνο για να σχηματίσει με τ' άλλο σύμφωνο, δίψηφο σύμφωνο:

μουλάρι → μλαρ → μπλαρ
αλυσίδα → αλσίδα → αλτσίδα
εικόνισμα → εικόνσμα → εικόντζμα

4. Ο φθόγγος (γου) ανάμεσα σε δυο φωνήεντα αποβάλλεται:

λέγω → λέω
μαγειριό → μαειριό
φαγητό → φαητό
κατώγι → κατώι

5. Αρκετές λέξεις παίρνουν στην αρχή τους έναν καινούριο φθόγγο. Τον φθόγγο (α) οι λέξεις που αρχίζουν απο σύμφωνο και τον φθόγγο (γου) οι λέξεις που αρχίζουν απο φωνήεντο:

γλήγορα → αγλήγορα
αίμα → γαίμα
ντρέπομαι → αντρέπομαι
ιατρός → γιατρός

6. Τα συριστικά σύμφωνα ζ, ξ, ψ, τζ και τσ σ' αρκετές λέξεις και κυρίως στις ξενόφερτες προφέρονται πιο παχιά:

ζιάμιτα
ξύλο
πασιάς
ταψιά
μπάτζιος
πατσιάς

Στον προφορικό λόγο πολλές φορές, πολλές λέξεις προφέρονται μαζί σαν μια λέξη για τους παραπάνω λόγους. Τότε η καινούρια λέξη, που σχηματίζεται, ακολουθεί τους παραπάνω κανόνες:

απο κάτω → αποκάτω → απκάτ
τις είπαν → τισείπαν → τσείπαν
που είναι αυτός → πουείναιαυτός → πούντους

Να, μια διαλογική, μικρή συζήτηση δυο γυναικών, πριν όμως απο αρκετά χρόνια, γιατί τώρα, όπως κι όλα τ' άλλα, μοντερνοποιήθηκε κι η ομιλία:

- Όο...Κώτσινα, Κώτσινά...
- Τι θέλτς μα. (θέλεις → θελς → θελτς)
- Είντους ου Θύμνιους στου σπιτ; (είναιτος → είντους)
- Πέστουν ναρθεί σιακάτ. (ίσιακατω → σιακάτ)

Οι κτίστες επίσης, που τους λέγανε και μαστόρους και κουδαραίους, στις δουλειές τους, για να μην γίνονται κατανοητοί από τους άλλους, μιλούσαν μια δική τους διάλεκτο, τα "κουδαρίτκα". Να, ακόμη μια μικρή διαλογική συζήτηση δυο κουδαραίων:

- Ε'...Κούδα! Τι θα μανέψουμι σήμιρα; (Μάστορα, τι θα φάμε σήμερα;
- Η μουχούσα πραχαλνάει ζιούμπινα μι γκαβά. Α! να ξισυρνιούντι (Η γυναίκα φτιάνει πίτα με αυγά. Α! να έρχονται.)
- Η μουχούσα γκαμπλιώνου, φσάει όρματ.(Η γυναίκα βλέπω, είναι ωραία)
- Μούκους! τσλιζ κουδαρίτκα ου μουχός. (Σώπα! καταλαβαίνει κουδαρίτικα ο άντρας)

Πλακόστρωση στο χωριό

2009-07-28T11:29:00.001+03:00

Ετήσια χοροεσπερίδα του Συλλόγου, 1 Αυγούστου 2009

2009-07-13T20:53:00.002+03:00

Πείτε την γνώμη σας για την ασφαλτόστρωση

2009-06-22T12:02:00.004+03:00

Ποια είναι η γνώμη σας για την ασφαλτόστρωση στην Χρυσαυγή(online surveys)

Ευρωεκλογές 2009

2009-06-10T11:40:00.005+03:00

Ευρωεκλογές 2009, τι ψήφισε η Χρυσαυγή:

Εγγεγραμμένοι 227, ψήφισαν 135
Άκυρα 11
ΝΔ 66
ΠΑΣΟΚ 38
ΛΑΟΣ 8
ΟΙΚΟΛΟΓΟΙ ΠΡΑΣΙΝΟΙ 4
ΟΙΚΟΛΟΓΟΙ ΕΛΛΑΔΑΣ 2
ΔΡΑΣΗ 2
ΚΚΕ 1
ΣΥΡΙΖΑ 1
ΑΝΤΑΡΣΥΑ 1
ΠΑΜΜΕ 1

Το ψηφοδέλτιο που βγήκε τρίτη δύναμη και εκφράζει τα συναισθήματα των κατοίκων για την ασφαλτόστρωση:

Ασφαλτόστρωση στο παραδοσιακό χωριό...

2009-06-01T13:15:00.003+03:00

ΜΟΥΣΙΚΟΙ & ΟΡΧΗΣΤΡΕΣ της Β.Α. ΠΙΝΔΟΥ

2009-05-12T12:14:00.002+03:00

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ

Οι εκδόσεις “περιοδικό ΔΙΑΥΛΟΣ”

Παρουσιάζουν

Τα δύο βιβλία και το οπτικοακουστικό υλικό (8 cd’s)

Του Αλέξανδρου Τζιόλα

"ΜΟΥΣΙΚΟΙ & ΟΡΧΗΣΤΡΕΣ της Β.Α. ΠΙΝΔΟΥ"

Θα μιλήσουν : Μανώλης Μητσιάς, τραγουδιστής

Λάκης Χαλκιάς, συνθέτης-τραγουδιστής

Την εκδήλωση θα ανοίξει ο Λευτέρης Τζιόλας

Η εκδήλωση θα κλείσει με δημοτική μουσική

από ονομαστές ορχήστρες της ΒΑ Πίνδου

και χορούς της περιοχής.

Εκδόσεις
Περιοδικό ΔΙΑΥΛΟΣ

e-diavlos.blogspot.com
e-mail : el@otenet.gr
τηλ. 2310501977

Προθεσμία για την αντικατάσταση των μετρητών ύδρευσης.

2009-05-11T16:25:00.000+03:00

Μέχρι τις 15 Μαΐου πρέπει να αντικατασταθούν όλοι οι μετρητές ύδρευσης και να γίνει η σύνδεση τους με το καινούργιο δίκτυο γιατι το παλιό θα διακοπεί. Οι μετρητές πρέπει να τοποθετηθούν εξωτερικά των σπιτιών για εύκολη πρόσβαση.

Η φωτογραφική ομάδα F14 στο χωριό

2009-05-11T15:38:00.002+03:00

Πρωτομαγιά 2009

2009-05-06T16:18:00.002+03:00

"της Ανασελίτσας"

2009-05-04T16:59:00.002+03:00

Η Bοϊακή Εστία Θεσσαλονίκης και η Ελληνική Εθνογραφική Εταιρεία

Σας προσκαλούν στην παρουσίαση του ψηφιακού δίσκου (CD)

"της Ανασελίτσας"

Με γλέντια, χαβάδες, χορούς και τραγούδια του Βοΐου
(Συλλογή – επιμέλεια Κώστας Τσώνης)

Η παρουσίαση θα γίνει τη Δευτέρα 11 Μαΐου 2009, στις 8.00 μ.μ.
Στην αίθουσα της Ομοσπονδίας Δυτικομακεδονικών Σωματείων
Βενιζέλου 30, 4ος όροφος

Θα μιλήσουν:
• Γεράσιμος Δώσσας, Δημοσιογράφος, Πρόεδρος Εταιρείας Μελετών Άνω Βοΐου
• Γιώργος Μελίκης, Δημοσιογράφος, Ερευνητής
• Μαρία Πλαστήρα – Βαλκάνου, Επίκουρη καθηγήτρια τμήματος Φιλολογίας του Α.Π.Θ.
• Ανδρέας Τακαλιός, Φιλόλογος
• Κώστας Τσώνης, Δάσκαλος, Ερευνητής

Η εκδήλωση τελεί υπό την αιγίδα του Νομάρχη Κοζάνης κ. Γιώργου Δακή
και θα την πλαισιώσουν τραγουδιστές και λαϊκοί οργανοπαίχτες απ’ το Βόιο

Πάσχα στο χωριό

2009-04-21T18:11:00.003+03:00

Το νέο καφενείο του χωριού..το φεγγάρι κάνει βόλτα

2009-03-20T21:40:00.002+02:00

Το κατώι του σπιτιού μας, εκεί όπου η γιαγιά φύλαγε τα κιούπια με τα τουρσιά, τον μπάτζιο, το μπατζιοτύρι (φέτα), το ξυνοτύρι ή ανεβατό, το παστό χοιρινό, τα μήλα τα κυδώνια, το κρασί και την τσιόμπριτσα (ρίγανη).
Αυτό το κατώι φτιάξαμε παραδοσιακό καφενεδάκι ακολουθώντας τα ίχνη των παππούδων, που σαν καφενεδάκι το λειτούργησαν την δεκαετία του '40. Με διάθεση να γυρίσει η μνήμη σε γεύσεις που μας μεγάλωσαν και σε εικόνες που πάντα μας θυμίζουν τα παλιά...

Περισσότερα στο www.feggari.gr

Τριήμερο Καθαράς Δευτέρας στο χωριό - βίντεο

2009-03-06T17:16:00.001+02:00

Τριήμερο Καθαράς Δευτέρας στο χωριό - φωτογραφίες

2009-03-06T17:03:00.011+02:00

Τριήμερο Καθαράς Δευτέρας στο χωριό

2009-02-25T16:22:00.000+02:00

Την Κυριακή το απόγευμα θα αρχίσει το άναμα του Ψύλλου μπροστά στην εκκλησία.
Άφθονο κρασί, τσίπουρο και μεζέδες περιμένουν τους επισκέπτες.
Την Καθαρά Δευτέρα θα προσφερθεί απο τον Σύλλογο παραδοσιακή φασολάδα.

ΕΤΗΣΙΑ ΣΥΝΕΣΤΙΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΛΛΟΓΟΥ

2009-02-20T15:55:00.011+02:00

Στον ετήσιο χορό του Συλλόγου μας, μας καλωσόρισε με ευχές για καλή Αποκριά ο πρόεδρός μας Ηλίας Σίμος και ο πρόεδρος του τοπικού Συμβουλίου Τάκης Τσιώνας. Διασκεδάσαμε όλοι με την ορχήστρα του Άγγελου Τσακνάκη.
Ήταν ενα χειμερινό αντάμωμα των Χρυσαυγιωτών που υποσχέθηκαν να συναντηθουν ξανά το τριήμερο της Αποκριάς στο χωριό μας. Με την παρουσία τους μας τίμησαν ο βουλευτής της Κοζάνης Γιώργος Κασαπίδης και οι πολιτευτές κ. Τάσα Μπούρτζιου και ο κ. Βασίλης Κωνσταντόπουλος. Την εκδήλωση χαιρέτησαν με επιστολές τους ο υφυπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων Μιχάλης Παπαδόπουλος και ο βουλευτής Κοζάνης Νίκος Τσιαρτσιώνης.

ΕΤΗΣΙΑ ΣΥΝΕΣΤΙΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΛΛΟΓΟΥ

2009-02-10T00:51:00.000+02:00

Την Κυριακή 15 Φεβρουαρίου 2009, στις 1.00 το μεσημέρι,
θα πραγματοποιηθεί η ετήσια συνεστίαση του Πολιτιστικού Συλλόγου Χρυσαυγής
στο κέντρο "Παλάτι", στην περιοχή του αεροδρομίου Κοζάνης.
Σας περιμένουμε όλους να διασκεδάσουμε με την ορχήστρα τoυ Άγγελου Τσακνάκη

Χιονισμένα Χριστούγεννα

2009-01-25T18:34:00.002+02:00

Κόλιντα, Χριστούγεννα 2008

2009-01-10T00:00:00.003+02:00

Χριστούγεννα και φέτος στο χωριό. Τα σπίτια μας καλοδέχτηκαν στα κόλιντα, με τις γυναίκες να έχουν φτιάξει υπέροχες γούρικες κ'λούρες σε σχήμα διπλού πέταλου και εμείς έχοντας τρουβάδες και τζιουμπανίκες ξεκινήσαμε να χτυπάμε την καμπάνα φωνάζοντας "κόλιντα, κόλιντα" στις 4 ή ώρα το πρωί της παραμονής.

Φέτος, παρ'όλο το τσουχτερό κρύο, ήταν μαζί μας και ο Θεόφιλος, ο Κώστας, ο Άλκης και η Ιωάννα.

Τα σπίτια ανοιχτά, ζεστά και φιλόξενα μας υποδέχτηκαν με χαμόγελα και χαρά.

Όπως κάθε χρόνο σε πολλά σπίτια είχαν στρωμένο για τα "κολιντρούλια" κανονικό τραπέζι, το οποίο τιμήσαμε δεόντως, με αποτέλεσμα να τελειώσουμε τα ξημερώματα λέγοντας τα τελευταία κάλαντα στον παπαΚώστα, πριν την είσοδο του στην εκκλησία για να αρχίσει την χριστουγεννιάτικη λειτουργία.

Την δεύτερη μέρα των Χριστουγέννων, ο χειμώνας φάνηκε γενναιόδωρος μαζί μας, και μας χάρισε μαγικές χιονισμένες εικόνες του χωριού μας. Τις χαρήκαμε ακόμη περισσότερο μια και είχαμε να δούμε τόσο χιόνι, χρόνια πριν...

Εορτασμός 28ης Οκτωβρίου και νέο δίκτυο στο χωριό

2008-10-29T19:33:00.006+02:00

Με γρήγορους ρυθμούς προχωράει η αντικατάσταση του δικτύου ύδρευσης στο χωριό μας. Τα συνεργεία δουλεύουν πυρετωδώς και ο δήμαρχος κ. Μανώλης Γκάσης μας ενημέρωσε ότι έως το τέλος Νοεμβρίου το έργο θα είναι τελειωμένο. Έτσι θα λυθεί ενα μεγάλο πρόβλημα του χωριού μας. Τα τελευταία χρόνια οι διακοπές του νερού ήταν πολύ συχνές. Αυτό οφειλόταν σε μεγάλο βαθμό στην παλαιότητα του δικτύου. Μόλις το έργο αποπερατωθεί και σε συνδυασμό με το νερό απο το φράγμα του Πενταλόφου ελπίζουμε πως δε θα "ξαναδιψάσουμε" πια!
Μαγικά φθινοπωρινά χρώματα ζωγράφισαν εικόνες απίστευτης ομορφιάς. Πολλοί ξένοι επισκέπτες έφθασαν το Σαββατοκύριακο στο χωριό και είχαν την τύχη να τις θαυμάσουν μαζί μας. Τα παιδιά ξετρελλάθηκαν με τους σωρούς των πεσμένων φύλλων, τα τζάκια και οι σόμπες πήραν κυριολεκτικά φωτιά και οι αϊδημήτρηδες, δηλαδή τα χρυσάνθεμα ήταν γεμάτα λουλούδια στις αυλές. Ο κόσμος του χωριού μετά τις τελευταίες προμήθειες ξύλων περιμένει πανέτοιμος τον χειμώνα.
Στη δοξολογία της 28ης Οκτωβρίου, συγκινητική εικόνα η ελληνική σημαία που "παράστεκε" και "διαβαζόταν" μπροστά στο Ιερό. Η κατάθεση στεφάνου στο μνημείο των ηρώων πραγματοποιήθηκε απο τον πρόεδρο του χωριού μας και τον μικρό Άρη.
Εμείς ήπιαμε ενα τελευταίο τσιπουράκι σερβιρισμένο στην ονειρική πλατεία μας και αποχωρήσαμε δίνοντας το επόμενο ραντεβού στο ψήσιμο των τσίπουρων...

4η γιορτή μπάτζιου στη Χρυσαυγή, 31 Αυγούστου 2008

2008-09-05T15:17:00.000+03:00

Παραδοσιακός γάμος στη Χρυσαυγή

2008-08-26T13:18:00.001+03:00

Με το γάμο τους τίμησαν το χωριό μας ο Κώστας και η Κλεάνθη, που έγινε την 1η Σεπτεμβρίου στην εκκλησία της Κοιμήσεως της Θεοτόκου.
Οι χαρές των παιδιών γίναν με παραδοσιακό τρόπο.

Ο γαμπρός ξυρίστηκε απο τον νούνο στη βρύση στη πλατεία του χωριού. Πάντα με τραγούδια και πολύ χορό, τα μπρατίμια φόρεσαν τις ποδιές τους, τιο μπαριάκι στολίστηκε με μήλα, λουλούδια και βασιλικό και η πομπή με τα όργανα ξεκίνησε απο την πλατεία προς δυσμάς, για να καταλήξει με ανατολική κατεύθυνση στο σπίτι της νύφης και αυτό γιατί παλιά "το εξέταζαν"

Τη νύφη χτένισε για τελευταία φορά, η νούνα της, έξω απο το σπίτι της. Οι γυναίκες της τραγουδήσαν τραγούδια του αποχωρισμού:

"Μια λυγερή στολίζεται απ το πρωί ως το βράδυ.
Βάζει τον ήλιο πρόσωπο και το φεγγάρι αστήθη.
Και τον καθάριο αυγερινό τον βάζει δαχτυλίδι.
Και παίρνει τον ανήφορο, στη μάνα της να πάει.

Βρίσκει τη πόρτα σφαλιστή, τη πόρτα κλειδωμένη... "

Ο αρχιμπράτιμος φόρεσε με δυσκολία τα παπούτσια στη νύφη γιατι της ήταν μεγάλα...έπρεπε να μπούν μέσα χαρτονομίσματα. Όταν εκείνη κατέβηκε απο το σπίτι, ήπιε κρασί απο ένα ποτήρι το οποίο και έσπασε πίσω της για γούρι.
Σύμβολο καλοτυχίας ήταν και η μπουγάτσα που δρασκέλισε η νύφη και η μητέρα της τεμάχισε και μοίρασε στο κόσμο. Η χαρούμενη πομπή ξεκίνησε για την κατάμεστη εκκλησία όπου ο παπα Κώστας ετέλεσε τον γάμο.

Ευχηθήκαμε όλοι οι χωριανοί στο νιόπαντρο ζευγάρι μεσα απο την καρδιά μας να ζήσουν και άρχισε το γλέντι στην πλατεία. Χορέψαμε και διασκεδάσαμε με τους ευτυχισμένους νεόνυμφους ως τις πρώτες πρωινές ώρες.

Ο τρανός χορός έκλεισε το γλέντι με τον καλύτερο τρόπο. Γυναίκες και άνδρες τραγούδησαν:

"Εψές με το φεγγάρι,
σήμερα στο πηγάδι,
ήβρα μια περιστέρα,
και θέλω να την πάρω,
κι όσο να κόψω ρούχο,
κι όσο να της το ράψω,
ο Κώστας μας την πήρε,
και την κρατεί απ το χέρι,
σαν άγριο περιστέρι.

Τους ευχαριστούμε που μας προσέφεραν αυτή την ωραία βραδυά και τους ευχόμαστε να ζήσουν ευτυχισμένοι.

Όλες οι φωτογραφίες απο τον γάμο βρίσκονται σ΄αυτό το άλμπουμ

Τσιορβάς

2008-08-24T13:10:00.001+03:00

Υλικά

1 συκωταριά αρνίσια μαζί με τα εντεράκια
1 κεφαλάκι (προαιρετικά)
1 κούπα ρύζι σουπέ
2 κουταλιές βούτυρο
Αλάτι, πιπέρι
2 αυγά χωριάτικα
Λεμόνι

Εκτέλεση

Πλένουμε πολύ καλά τα εντεράκια και τα γυρίζουμε για να πλυθούν και εσωτερικά. Απο τη συκωταριά χρησιμοποιούμε κυρίως τα λευκά μέρη (πνεύμονα και γλυκάδια) και λιγότερο συκώτι και σπλήνα για να είναι λευκή η σούπα μας. Τα ζεματίζουμε και τα ψιλοκόβουμε.
Βράζουμε το κεφαλάκι, ξαφρίζουμε και κρατάμε όσα μέρη τρώγονται: μυαλά, γλώσσα, μάγουλα και κυρίως το ζουμί του. Σε βαθιά κατσαρόλα αχνίζουμε λίγο τα εντόσθια και τα εντεράκια με βούτυρο.
Προσθέτουμε το ζουμί απο το κεφαλάκι και τα βράζουμε για δεκαπέντε περίπου λεπτά. Ρίχνουμε και το ρύζι καθαρισμένο και πλυμένο, αλατοπιπερώνουμε και αφήνουμε τη σούπα μας να βράσει. Όταν τελειώσει το βράσιμο και αφού μισοκρυώσει κάνουμε αυγολέμονο με χωριάτικα αυγά.

Η σούπα αυτή ήταν το παραδοσιακό πιάτο της νύχτας της Ανάστασης στη θέση της σημερινής μαγειρίτσας. Επίσης ήταν το πρώτο πιάτο σε γαμήλια γεύματα. Εκεί μαγειρευόταν σε μεγάλες ποσότητες μέσα σε καζάνια.

Αρνάκι με φρέσκα κρεμμυδάκια

2008-08-22T13:10:00.001+03:00

Υλικά
1 κιλό αρνάκι ή κατσικάκι σε μερίδες
7-8 ματσάκια κρεμμυδάκια φρέσκα
250 γρ. λάπατα φρέσκα
αλάτι
πιπέρι κόκκινο
1 φλυτζάνι του καφέ λάδι
1 κουταλιά φρέσκο βούτυρο
Εκτέλεση
Βράζουμε και ξαφρίζουμε το αρνάκι για μιάμιση περίπου ώρα. Καθαρίζουμε και κόβουμε τα κρεμμυδάκια σε κομμάτια 4 περίπου εκατοστών. Το ίδιο κάνουμε και με τα λάπατα. Βάζουμε να ζεσταθεί το λάδι μαζί με το βούτυρο και καβουρδίζουμε τα κρεμμυδάκια μαζί με τα λάπατα. Μόλις μαραθούν προσθέτουμε το αρνάκι, ανάλογο ζουμί από το αρνάκι, αλάτι, κόκκινο πιπέρι και αφήνουμε να σιγοβράσει το φαγητό.

Μπάτζιος με αυγά

2008-08-20T13:09:00.002+03:00

Αλευρώνουμε το μπατζιο, κομμένο σε τεμάχια ενάμιση εκατοστού. Τον τηγανίζουμε και μόλις πάρει ρόδινο χρώμα, έχουμε χτυπήσει αυγά για ομελέτα και τα ρίχνουμε στο τηγάνι.

Πρασοτηγανιά

2008-08-10T13:04:00.001+03:00

Υλικά

1 κιλό χοιρινό (τηγανιά)
1 κιλό πράσα
κόκκινο πιπέρι
αλάτι
λάδι

Εκτέλεση

Καθαρίζουμε τα πράσα, τα πλένουμε και τα κόβουμε μικρά κομμάτια. Σε βαθύ τηγάνι βάζουμε το λάδι να κάψει. Αφού αλατίσουμε το κρέας, το τηγανίζουμε. Κρατάμε την τηγανιά χωριστά και αφαιρούμε το πολύ λάδι από το τηγάνι.
Στο λίγο λάδι που θα μείνει, καβουρδίζουμε τα πράσα. Ρίχνουμε στο τηγάνι λίγα-λίγα τα πράσα ανακατεύοντας συνεχώς με ξύλινη κουτάλα. Ταυτόχρονα πασπαλίζουμε το φαγητό με κόκκινο πιπέρι.
Αφού καβουρδιστούν όλα τα πράσα προσθέτουμε το κρέας και λίγο νερό και αφήνουμε το φαγητό να βράσει σε σιγανή φωτιά και να μείνει μόνο με το λάδι του.

Σημείωση 1

Αυτό το φαγητό γινόταν με χοιρινό παστό βγαλμένο από την κάδη. Επειδή σήμερα αυτό δεν είναι δυνατό, μπορούμε να αλατίσουμε το κρέας από την προηγούμενη μέρα και να το διατηρήσουμε στο ψυγείο. Μ' αυτόν τον τρόπο γίνεται πολύ πιο νόστιμο

Σημείωση 2

Με τον ίδιο ακριβώς τρόπο γίνεται και η κρεμμυδοτηγανιά με κρεμμύδια ξερά, κομμένα σε φέτες.

Η ετήσια χοροεσπερίδα στη Χρυσαυγή

2008-08-09T16:54:00.000+03:00

Λαγγίτες

2008-08-08T13:04:00.001+03:00

Υλικά
60 γρ. μαγιά
1 κιλό ζεστό νερό
αλεύρι (όσο πάρει)
1 ½ κουταλάκι αλάτι
1 κουταλάκι τσίπουρο
λάδι για τηγάνι
ζάχαρη
Εκτέλεση
Σε μπώλ λιώνουμε καλά με το χέρι σε λίγο ζεστό νερό τη μαγιά. Ρίχνουμε το αλάτι και σιγά σιγά προσθέτουμε ζεστό νερό και αλεύρι εναλλάξ, με ξύλινη κουτάλα για να μη σβωλιάσει. Αφού το ανακατέψουμε καλά προσθέτουμε το τσίπουρο και κάνουμε ένα ελαφρύ χυλό (να πέφτει από το κουτάλι). Το αφήνουμε σκεπασμένο με πετσέτες σε ζεστό μέρος για μια εως μιάμιση ώρα. Σε καυτό λάδι ρίχνουμε μ'ένα φλυτζανάκι του καφέ το χυλό, και όταν ροδίσουν καλά τις γυρίζουμε και τέλος τις σερβίρουμε πασπαλισμένες με ζάχαρη.

Η ετήσια χοροεσπερίδα στη Χρυσαυγή

2008-08-07T16:50:00.001+03:00

Γλέντι αργά το πρωί με το κλαρίνο του Μπραχόπουλου...

Η ετήσια χοροεσπερίδα στη Χρυσαυγή

2008-08-06T16:46:00.003+03:00

Στις 2 Αυγούστου πραγματοποιήθηκε η ετήσια χοροεσπερίδα του Συλλόγου, όπου αρκετός κόσμος παραβρέθηκε και γλέντησε με το κλαρίνο του Γιώργου Μπραχόπουλου απο τον Παρακάλαμο και την Ραμόνα. Με την παρουσία τους μας τίμησαν ο Νομάρχης Κοζάνης κ. Δακής και ο αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης του Δήμου Τσοτυλίου κ. Δαμβόπουλος, ενώ την εκδήλωση κάλυψε το TOP TV της Κοζάνης. Δεν παρευρέθησαν αντιπρόσωποι της δημοτικής αρχής…

Σκορδάρι

2008-08-06T13:03:00.001+03:00

Υλικά
3 σκελίδες σκόρδο
1 φέτα ψωμί ζυμωτό (μόνο την ψίχα)
1 ποτηράκι του κρασιού ξύδι
2 κουτ. της σούπας λάδι
2/3 ποτ. του κρασιού νερό
αλάτι
Εκτέλεση
Σε γουδί λιώνουμε το σκόρδο με το αλάτι. Προσθέτουμε μιας φέτας ψωμί την ψίχα. Τα δουλεύουμε όλα μαζί και προσθέτουμε το ξύδι και το νερό. Σερβίρεται σε βαθύ πιάτο με λάδι.
Σημείωση
Είναι ένα ταπεινό και φτωχικό πιάτο το οποίο όμως είναι νοστιμότατο.

Παραδοσιακός γάμος στη Χρυσαυγή ΙΙ

2008-07-28T13:19:00.001+03:00

Βίντεο απο τον "τρανό χορό" στο τέλος του γλεντιού.

Η παραδοσιακή μαγειρική της Χρυσαυγής.

2008-07-25T18:06:00.002+03:00

Οι συνταγές της περιοχής παρουσιάζουν εξαιρετικό ενδιαφέρον. Σ' ένα τόσο φτωχό τόπο έπρεπε οι άνθρωποι να επιστρατεύουν όλα τα υλικά που προσφέρει η φύση, για να καλύψουν την τοπική κουζίνα. Έτσι π.χ. συναντάμε σε πολλές συνταγές που δεν συνηθίζονται πια, μεγάλη ευρηματικότητα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι οι αγουρίδες (άγουρα σταφύλια) και τα ξινά κορόμηλα σε αντικατάσταση του λεμονιού.

Οι περισσότερες συνταγές της παραδοσιακής μαγειρικής του χωριού μας, αλλά και όλης της γύρω περιοχής έχουν σαν βάση το αλεύρι. Πίτες και κουρκούτια ήταν τα πιο συνηθισμένα εδέσματα στο καθημερινό τραπέζι, γιατί δεν απαιτούσαν ακριβά υλικά, αλλά και επειδή ήταν πολύ χορταστικά. Παρ' όλα αυτά, δεν υστερούσαν καθόλου σε γευστικότητα ή νοστιμιά. Τα μεν κουρκούτια γίνοταν γρήγορα διότι δεν υπήρχε και πολύς χρόνος ανάμεσα σε γεωργικές και κτηνοτροφικές εργασίες, οι δε πίτες μπορούσαν θαυμάσια να αποτελέσουν ολοκληρωμένο γεύμα καθ΄οδόν προς τα χωράφια.

Οι πίτες που παρασκευάζοταν στο χωριό συνήθως ήταν οι εξής: πρασόπιτα, πιτυρόπιτα, ανεβατή, τσιτσόπιτα, αρμόπιτα, τραχανόπιτα, ζυμαρόπιτα, μποντζόπιτα, καλαμποκόπιτα και κολοκυθόπιτα.

Με κορόμηλα ξινά φτιάχνοταν η ξινάδα. Τα κορόμηλα βράζονταν και ξαναβράζονταν, στράγγιζαν σε πετσέτες ή κανέστρες μέχρι να συγκεντρωθεί ο πολτός που αποτελούσε την ξινάδα. Διατηρούνταν όλη τη χρονιά σε μικρά κιούπια και δοχεία. Σ'ένα τόσο μεγάλο υψόμετρο όπου δεν ευδοκιμούν τα εσπεριδοειδή αντικαθιστούσε επάξια το λεμόνι. Αν τα κορόμηλα ήταν γλυκά με τον ίδιο τρόπο πετυχαίναν μια μαρμελάδα που είχε γλυκόξινη γεύση.

Ενδιαφέρουσα είναι επίσης η τεχνική ξήρανσης και διατήρησης μανιταριών και καρπών. Τα μανιτάρια συλλέγοταν ως τα μέσα του φθινοπώρου. Τεμαχίζοταν και ξεραίνοταν σε αρμαθιές ή σε μεγάλα ταψιά στον ήλιο το καλοκαίρι και σε πολύ χαμηλή θερμοκρασία το φθινόπωρο σε φούρνο, για πολλές ώρες. Κατόπιν περνούσαν απο κασταλαΐ. Το κασταλαΐ ήταν απλή, αλλά πολύ αποτελεσματική διαδικασία με σταχτόνερο, που εκτελούσε χρέη αντισηπτικού σκευάσματος. Έτσι δεν άφηνε να προσβληθούν απο σαράκι μανιτάρια και καρποί, οι οποίοι δεν υπήρχε δυνατότητα να διατηρηθούν διαφορετικά. Αυτή λοιπόν η τεχνική γινόταν ως εξής: σε βραστό νερό έριχναν καθαρή στάχτη, μόνον απο ξύλα, όχι χαρτιά κλπ, και αφήναν να καθίσει. Με τη βοήθεια ενός τρυπητού και μιας ψιλής σίτας (τουλουπάνι) στραγγιζόταν και σουρωνόταν το νερό. Σ'αυτό το νερό περνούσαν οι καρποί για λίγα δευτερόλεπτα μέχρι να βραχούν καλά. Αφού βγαίναν απο το κασταλαΐ στεγνώνοταν και πάλι, στον ήλιο ή σε φούρνο. Δαμάσκηνα, κορόμηλα, αχλάδια σε φέτες, κεράσια και μανιτάρια διατηρούταν με αυτό τον τρόπο όλη τη χρονιά.

Άλλα τρόφιμα που ξεραίνονταν ήταν διάφορα χόρτα, για να χρησιμεύσουν κυρίως ως γέμιση για πίτες τον χειμώνα. Τέτοια χόρτα ήταν: λάπατα, μαυρολάχανα, λουβουδιές και άλλα. Συλλέγονταν κατα την διάρκεια της εποχής τους, τεμαχίζονταν και ξεραίνονταν σε σκιερό μέρος. Αποθηκεύονταν σε καθαρά πάνινα σακουλάκια. Όταν χρειαζόταν να χρησιμοποιηθούν, συνήθως τον χειμώνα, ζεματίζονταν σε βραστό νερό, στραγγίζονταν και μαγειρεύονταν κανονικά.

Το υψηλό θρησκευτικό συναίσθημα που υπάρχει την περιοχή μας διακρίνεται σε πολλές καθημερινές δραστηριότητες όπως η παρασκευή ψωμιού ή μπουγάτσας και συγκεκριμένα το ροφτένιο και η λιψομπόγατσα. Το ροφτένιο ήταν ενα ειδικό ψωμί που γινόταν χωρίς μαγιά και χωρίς προζύμι. Στη θέση τους έμπαινε βασιλικός απο την ημέρα της γιορτής του Σταυρού, καθώς και ρεβύθι τριμμένο. Δεν ήταν εύκολο στην επιτυχία του και οι νοικοκυρές λέγαν πάντα πως γίνεται "με την ευλογία του Θεού και τον βασιλικό του Σταυρού". Η λιψομπόγατσα ήταν επίσης ένα ψωμί (μπουγάτσα) που ψηνόταν σε μπόντσα. Τη φτιάχναν το φθινόπωρο τον καιρό της σποράς. Το μεσημέρι μετά τον κάματο της ημέρας όταν καθόταν για φαγητό, η λιψομπόγατσα τεμαχίζοταν και μοιράζονταν σε συγχωριανούς σε διπλανά κτήματα, με ευχές για "καλή σπορά". Απο το ίδιο ζυμάρι φτιαχνόταν και μια μικρή κουλούρα, η οποία ράβονταν επάνω στον τρουβά που είχε μέσα τον σπόρο, σαν γούρι ή φυλαχτό.

Την ημέρα του πανυγηριού στις 2 Μαΐου οι επισκέπτες που μπαίναν στα σπίτια μας έπρεπε να μείνουν απαραιτήτως για φαγητό. Παραδοσιακά μαγειρευόταν και σερβιριζόταν σε μεγάλες ποσότητες πρώτα μια σούπα που λεγόταν τσορβάς, μετά αρνάκι με φρέσκα κρεμμυδάκια και τέλος σαραγλί και κουραμπιέδες. Όλο το γεύμα συνοδευόταν απο άφθονο σπιτικό κρασί.

Ο τσορβάς ήταν μια σούπα που γινόταν με τα "λιανώματα" δηλαδή τα μικρά κομμάτια του αρνιού, εντεράκια κυρίως, συχνά και η συκωταριά, καμμιά φορά και το κεφαλάκι. Κύριο χαρακτηριστικό αυτής της σούπας ήταν το λευκό της χρώμα. Δηλαδή απο τη συκωταριά χρησιμοποιούταν κυρίως τα λευκά μέρη, (πνεύμονα και γλυκάδια) και λιγότερο συκώτι και σπλήνα. Ήταν επίσης το πρώτο πιάτο σε γαμήλια γεύματα. Το αρνί με φρέσκα κρεμμυδάκια, απλό και πεντανόστιμο μαγειρευόταν με φρέσκο βούτυρο, κόκκινο πιπέρι και λίγα λάπατα.

Τελευταίοι σερβίροταν οι κουραμπιέδες που ήταν, όπως και το σαραγλί, απο τα λίγα γλυκά που συνηθιζόταν σε γιορτές, γάμους κλπ. Σερβιριζόταν με απλό τρόπο, χωρίς άχνη (μια πολυτέλεια που δεν γνωρίζαν τότε).

Οι λαγγίτες στο τηγάνι (θυμίζουν λουκουμάδες), πασπαλισμένες με ζάχαρη, είναι ενα γλυκό που το πηγαίνουν ακόμη και σήμερα στο χωριό, όταν επισκέπτονται μια λεχώνα. Οι λαγγίτες στην πλάκα θυμίζουν πολύ κρέπες. Ψήνονται σε ειδική πλάκα πάνω απο δυνατή φωτιά. Γίνονται γλυκές όταν σερβίρονται με ζάχαρη και καρύδια, ή αλμυρές όταν σερβίρονται με λάδι αλάτι και σκόρδο λιωμένο.

Μερικά απο τα φαγητά και τα ψωμιά που δεν συνηθίζονται πια είναι: ροφτένιο, λιψομπόγατσα, ροσνίτσα, ξινάδα, λαγγίτες, αρνί με φρέσκα κρεμμυδάκια, τσορβάς, τσακαμάκα, κάσια, πρασοζούμι, λαθήρι, πρασοτηγανιά, αγουρίδες με ρύζι, ζεματιστές πιπεριές με αγουρίδα, ρύζι με κορόμηλα, ρύζι με δαμάσκηνα, τσιγαρίδες, σουγλιμάδα, πρόβατο με πατάτες στη γάστρα, πέτουρα με κότα, βοδινό καπαμάς, συκωτάρες με πληγούρι ή τραχανά, σκορδάρι, λουβουδιές με κορόμηλα, κρεμμύδια ξερά ψητά σαλάτα, πληγούρι με ξινοτύρι ή τυρί, μανιτάρια με κρεμμύδια ξερά, πράσο με κεφτεδάκια χοιρινά, πατσάς παγωμένος, μπάτζιος με αυγά, ουρδοπάπαρα, μπακαλιάρος με ρύζι, γριβάδι πλακί και άλλα. Διάφορα κουρκούτια: με μπάτζιο, με μανιτάρια, με μπακαλιάρο, με πατάτες, με πιπεριές και μάσκινο.

Παρ'όλο που τα περιθώρια ήταν στενά ανάμεσα στην επιβίωση και την φαντασία, οι νοικοκυρές επινοούσαν πάντα νόστιμες συνταγές για να κάνουν πιο ενδιαφέρον το καθημερινό τραπέζι.
Κι αυτό είναι πράγματι εντυπωσιακό!

Ευχαριστώ πολύ τις γυναίκες του χωριού για την πολύτιμη βοήθειά τους στη συγκέντρωση των συνταγών.

Βαλεντίνα Μπούσιου

ιστορίες απ' το χωριό

2008-07-24T17:39:00.000+03:00

Ένας θρύλος του χωριού

Μια τουφεκιά...Σε μια βδομάδα τα στεφανώματα. Οκτώ χρονών το κοριτσάκι, δέκα ο γαμπρός. Δυό χήρες μάνες, οι συμπεθέρες, δεν ήξεραν αν έπρεπε να χαρούν ή να κλάψουν. Φτώχια και σκληρή δουλειά, αυτό ήταν το προδιαγεγραμένο μέλλον.

Ο ξενιτεμός φάνταζε αλλά και ήταν η μόνη λύση. Γι' αυτό και έφευγαν μικρά τ' αγόρια στα ξένα και συχνά δεν γύριζαν ποτέ. Ήταν πλανεύτρα μάγισσα η ξενιτιά με ομορφιές και με ψωμί. Ψωμί που στο χωριό ήταν πάντα λιγοστό, σχεδόν πολυτέλεια.

Με τ' αρραβωνιάσματα και το γάμο φτιάχνοταν δεσμοί οι οποίοι μπορεί να το 'φερναν πίσω το παιδί. Είχε πιά βάρος στους μικρούς του ώμους, όχι μόνο την έννοια της μάνας μα και της συζύγου.

Σκληρή ή ώρα του αποχαιρετισμού. Η νύφη έβλεπε μ' έκπληξη τα όσα συνέβαιναν γύρω της. Τώρα πιά το σπίτι της πεθεράς της ήταν σπίτι της. Εργατικά χέρια λογαριάζοταν τα κορίτσια τότες. Μα όχι για τους γονιούς τους παρά για το σπίτι των πεθερικών. Εξουθενωτικές μέρες την περίμεναν στο σπίτι, στα ζώα και στα χωράφια. Γύρω στο κεφάλι της έστηναν χορό τα χουσμέτια:
- φέρε ξύλα νύφη
- ώρα για θέρισμα, το δρεπάνι και δρόμο
- κλαδαριές, σήμερα βάνουμε κλαδαριές
- αγλήγορα, το τριφύλι είναι κομμένο και έρχεται μπόρα
- ζύμωσες μωρή;

Τιμωρία! Τό 'λεγαν και το λέν ακόμη οι γιαγιάδες σαν περιγράφουν τα χρόνια εκείνα. Και μήπως δεν ήταν; Η πεθερά, σκληρή αφέντρα του σπιτιού, κουμαντάριζε τις δουλειές με μαεστρία: "Θα στείλω τη νύφη στα γίδια, μαζί με το μικρότερο γιό μου"

Ούτε που της πέρασαν απ' το μυαλό τα παραπέρα. Ούτε κι' αυτήν την άφησαν οι έννοιες να σκεφτεί ότι η νύφη ήταν ήδη δεκατεσσάρων χρονών, το ίδιο κι ο γιός της. Και μέσα στη πλάση, όπου ο χορός της γονιμότητας οργιάζει, νωρίς ξύπνησε και η φύση των παιδιών.

Το μοιραίο έγινε. Πόσο καιρό να κρατηθεί μυστική η εγκυμοσύνη της μικρής; Έφριξε, σκύλιασε η πεθερά.
- δε θέλω τέτοια ντροπή στο σπίτι μου. Πίσω στη μάνα της, γρήγορα να τη στείλω...

Κι όταν η μάνα ζήτησε εξηγήσεις, ανένδοτη η πεθερά.
- γιατί τα' στειλες συμπεθέρα τα παιδιά στο λόγγο μαζί;
- τίποτα, τίποτα εκείνη. Πίσω να τη πάρεις τη ντροπιασμένη...

Ανοιξε τότε η μάνα τα φτερά της και σκέπασε τη δυστυχισμένη μικρούλα. Κι' απο τα τρίσβαθα της ψυχής της, βγήκε κατάρα τρανή:
- όπως στάθηκες άδικη με τη θυγατέρα μου, έτσι να σταθεί άδικος ο θεός μαζί σου. Να ρημάξει το σπίτι σου. Ούτε πέτρα να μη μείνει...

Κι είναι η κατάρα η άμυνα του αδικημένου. Κι αν βγαίνει απο στόμα μάνας, ποιός μπορεί να μην υπακούσει σ' αυτήν; Υπάκουσε το σύμπαν. Ξεκληρίστηκε η οικογένεια, ερήμωσε το πέτρινο κτίριο και άρχισε η φθορά του.

Σήμερα, αιώνες μετά, ούτ' ένα λιθαράκι του δεν απέμεινε στη Μιραλή. Λαίμαργη η φύση το κατάπιε για πάντα. Μόνον ο θρύλος: "Μια φορά κι' έναν καιρό λίγο πιο κάτω απο του Γκοντολούκα το σπίτι ήταν κι ενα σπίτι ακόμη..."

Βαλεντίνα Μπούσιου

Τοπικές παράξενες εκφράσεις

2008-06-27T11:40:00.001+03:00

(του συν/χου δασκάλου Δάτσιου Βασιλείου)

"Πέρασε απ’ την Τσιούμα"

Η Τσιούμα είναι ο λόφος που στην βορεινή πλαγιά του είναι κτισμένο το χωριό. Και πριν γίνουν οι αυτοκινητόδρομοι, οι κάτοικοι των χωριών, που βρίσκονται νότιά του, περνούσαν με τα ζώα τους κάθε Σάββατο για να πάνε στο Τσοτύλι, όπου εκεί γίνονταν μεγάλο παζάρι.

Στην κορυφή της Τσιούμας ο δρόμος διακλαδίζονταν σε δυο άλλους, όπου ο ένας περνούσε από μέσα από το χωριό κι ο άλλος από την παρυφή του, και συναντιόνταν και πάλι έξω από το χωριό.

Ένα Σάββατο επιστρέφοντας ένας βλάχος για το χωριό του πέρασε από το καφενείο της πλατείας, όπου οι κάτοικοι του πρόσφεραν μάλλον ποτά κι αυτός για να τους ευχαριστήσει τους υποσχέθηκε ότι το άλλο Σάββατο θα τους φέρει ένα αρνί, για να το ψήσουν και μαζί να γλεντήσουν. Ήρθε το Σάββατο κι οι Χρυσαυγιώτες περίμεναν. Αλλά πού αυτός.

Την Κυριακή στο καφενείο συζήτησαν το θέμα κι ένας τζιομπάνος τους είπε:
"Εγώ τον είδα. Πέρασε απ’ την Τσιούμα"

Κι από τότε παρέμεινε η φράση αυτή και χρησιμοποιείται για να δείξουμε την εκούσια αθέτηση και τη μη πραγματοποίηση μιας υπόσχεσης κάποιου.

"Έκοψε νουρά"

Αυτή η φράση δημιουργήθηκε από το παρακάτω γεγονός ή μάλλον ανέκδοτο. Πριν από αρκετά χρόνια, Δέσποτας μαζί με το διάκο του επισκέφτηκε το χωριό. Ο Δέσποτας είχε το ελάττωμα, και το οποίο το γνώριζε κι ο ίδιος, να υπερβάλλει καταστάσεις και γεγονότα, γι αυτό και συνέστησε και το διάκο του, όταν καταλαβαίνει την υπερβολή να βήχει, για να την τροποποιεί και να τη διορθώνει.

Έτσι μόλις τελείωσε η θεία Λειτουργία της εκκλησίας, κάθισαν όλοι στο καφενείο, όπου η Εκκλησιαστική Επιτροπή τους πρόσφερε καφέ, και για λίγα λεπτά επεκράτησε ηρεμία. Δεν μιλούσε κανείς. Όλοι περίμεναν το Δεσπότη. Κι ο Δεσπότης σε λίγο για να ξεκινήσει τη συζήτηση άρχισε να λέει:

"Έχετε πολύ ωραίο χωριό, αλλά έχετε πολλά και παράξενα ποντίκια. Να τώρα που ερχόμασταν, κάτω στο γεφύρι, είδαμε ένα ποντικό που είχε ένα μέτρο ουρά."

Άρχισε ο διάκος να ξεροβήχει. Κι ο Δεσπότης συνέχισε:

"Βέβαια δεν τη μετρήσαμε, αλλά σίγουρα εξήντα πόντοι θα ήταν."

Κι ο διάκος άρχισε και πάλι να ξεροβήχει. Τότε ο Δεσπότης του λέει:

"Διάκε σταμάτα τον ξερόβηχα, γιατί κόβοντας - κόβοντας θα αφήσουμε το ποντίκι χωρίς νουρά"

Έτσι παρέμεινε αυτή η φράση και χρησιμοποιείται για να δείξουμε ότι κάποιος είπε ψέμα, έκοψε νουρά

Βασικοί κανόνες προφοράς των λέξεων των κατοίκων του χωριού.

2008-06-27T11:33:00.000+03:00

(του συν/χου δασκάλου Δάτσιου Βασιλείου)

Οι παλιότεροι κάτοικοι του χωριού για ν' ακούγονται καλύτερα οι λέξεις και για την συντόμεύση τους, μετάτρεπαν ή και δεν πρόφεραν αρκετούς φθόγγους των λέξεων. Όπως συμβαίνει και σήμερα και μάλιστα και στην ευρύτερη περιοχή με μερικές μικρές διαφορές, αλλά και με μεγαλύτερες με τις περιοχές της Σιάτιστας και της Κοζάνης. Πάντως όμως, ολ' αυτές, μέσα στα πλαίσια του Βόρειου νεοελληνικού γλωσσικού ιδιώματος.

Οι βασικοί κανόνες που διέπουν το τοπικό γλωσσικό ιδίωμα των κατοίκων του χωριού, είναι οι παρακάτω:

1. Οι άτονοι φθόγγοι (ε) και (ο) των λέξεων μετατρέπονται αντίστοιχα σε (ι) και (ου).

κερί → κιρί
γεμάτος → γιμάτους
παιδί → πιδί
ποδιά → πουδιά
άνθρωπος → άνθρουπους
πεθερός → πιθιρός

2. Οι άτονοι φθόγγοι (ι) και (ου) μέσα στις λέξεις και κυρίως στο τέλος αυτών αποβάλλονται:

σιμα → σμα
σκοινί → σκνί
βουνό → βνό
λάδι → λαδ
παίξει → παίξ
κάτω → κάτου → κατ

δάχτυλο → δάχτλο → δάχλο
κάρβουνο → κάρβνο → κάρνο

ή αλλάζει ένα απ' αυτά:

μυρωδικό → μυρουδκό → μυρουθκό
δικέλια → δκέλια → θκέλια

ή προστίθεται ένα άλλο σύμφωνο για να σχηματίσει με τ' άλλο σύμφωνο, δίψηφο σύμφωνο:

μουλάρι → μλαρ → μπλαρ
αλυσίδα → αλσίδα → αλτσίδα
εικόνισμα → εικόνσμα → εικόντζμα

4. Ο φθόγγος (γου) ανάμεσα σε δυο φωνήεντα αποβάλλεται:

λέγω → λέω
μαγειριό → μαειριό
φαγητό → φαητό
κατώγι → κατώι

γλήγορα → αγλήγορα
αίμα → γαίμα
ντρέπομαι → αντρέπομαι
ιατρός → γιατρός

6. Τα συριστικά σύμφωνα ζ, ξ, ψ, τζ και τσ σ' αρκετές λέξεις και κυρίως στις ξενόφερτες προφέρονται πιο παχιά:

ζιάμπτα
ξύλο
πασιάς
ταψιά
μπάτζιος
πατσιάς

απο κάτω → αποκάτω → απκάτ
τις είπαν → τισείπαν → τσείπαν
που είναι αυτός → πουείναιαυτός → πούντους

- Όο...Κώτσινα, Κώτσινά...
- Τι θέλτς μα. (θέλεις → θελς → θελτς)
- Είντους ου Θύμνιους στου σπιτ; (είναιτος → είντους)
- Πέστουν ναρθεί σιακάτ. (ίσιακατω → σιακάτ)

- Ε'...Κούδα! Τι θα μανέψουμι σήμιρα; (Μάστορα, τι θα φάμε σήμερα;
- Η μουχούσα πραχαλνάει ζιούμπινα μι γκαβά. Α! να ξισυρνιούντι (Η γυναίκα φτιάνει πίτα με αυγά. Α! να έρχονται.)
- Η μουχούσα γκαμπλιώνου, φσάει όρματ.(Η γυναίκα βλέπω, είναι ωραία)
- Μούκους! τσλιζ κουδαρίτκα ου μουχός. (Σώπα! καταλαβαίνει κουδαρίτικα ο άντρας)

Ένας θρύλος του χωριού

2008-06-27T11:02:00.001+03:00

Τουρκοκρατία. Οι άπιστοι έσερναν ράθυμα τα βήματα τους στα διπλανά χωριά. Η απειλή βάραινε στα κεφάλια των Μιραλιωτών. Η προξενήτρα του χωριού βιαστική κανόνιζε με μεγάλη μυστικότητα τους αρραβώνες.

Μια τουφεκιά...Σε μια βδομάδα τα στεφανώματα. Οκτώ χρονών το κοριτσάκι, δέκα ο γαμπρός. Δυό χήρες μάνες, οι συμπεθέρες, δεν ήξεραν αν έπρεπε να χαρούν ή να κλάψουν. Φτώχια και σκληρή δουλειά, αυτό ήταν το προδιαγεγραμένο μέλλον.

Ο ξενιτεμός φάνταζε αλλά και ήταν η μόνη λύση. Γι' αυτό και έφευγαν μικρά τ' αγόρια στα ξένα και συχνά δεν γύριζαν ποτέ. Ήταν πλανεύτρα μάγισσα η ξενιτιά με ομορφιές και με ψωμί. Ψωμί που στο χωριό ήταν πάντα λιγοστό, σχεδόν πολυτέλεια.

Με τ' αρραβωνιάσματα και το γάμο φτιάχνοταν δεσμοί οι οποίοι μπορεί να το 'φερναν πίσω το παιδί. Είχε πιά βάρος στους μικρούς του ώμους, όχι μόνο την έννοια της μάνας μα και της συζύγου.

Σκληρή ή ώρα του αποχαιρετισμού. Η νύφη έβλεπε μ' έκπληξη τα όσα συνέβαιναν γύρω της. Τώρα πιά το σπίτι της πεθεράς της ήταν σπίτι της. Εργατικά χέρια λογαριάζοταν τα κορίτσια τότες. Μα όχι για τους γονιούς τους παρά για το σπίτι των πεθερικών. Εξουθενωτικές μέρες την περίμεναν στο σπίτι, στα ζώα και στα χωράφια. Γύρω στο κεφάλι της έστηναν χορό τα χουσμέτια:
- φέρε ξύλα νύφη
- ώρα για θέρισμα, το δρεπάνι και δρόμο
- κλαδαριές, σήμερα βάνουμε κλαδαριές
- αγλήγορα, το τριφύλι είναι κομμένο και έρχεται μπόρα
- ζύμωσες μωρή;

Τιμωρία! Τό 'λεγαν και το λέν ακόμη οι γιαγιάδες σαν περιγράφουν τα χρόνια εκείνα. Και μήπως δεν ήταν; Η πεθερά, σκληρή αφέντρα του σπιτιού, κουμαντάριζε τις δουλειές με μαεστρία: "Θα στείλω τη νύφη στα γίδια, μαζί με το μικρότερο γιό μου"

Ούτε που της πέρασαν απ' το μυαλό τα παραπέρα. Ούτε κι' αυτήν την άφησαν οι έννοιες να σκεφτεί ότι η νύφη ήταν ήδη δεκατεσσάρων χρονών, το ίδιο κι ο γιός της. Και μέσα στη πλάση, όπου ο χορός της γονιμότητας οργιάζει, νωρίς ξύπνησε και η φύση των παιδιών.

Το μοιραίο έγινε. Πόσο καιρό να κρατηθεί μυστική η εγκυμοσύνη της μικρής; Έφριξε, σκύλιασε η πεθερά.
- δε θέλω τέτοια ντροπή στο σπίτι μου. Πίσω στη μάνα της, γρήγορα να τη στείλω...

Κι όταν η μάνα ζήτησε εξηγήσεις, ανένδοτη η πεθερά.
- γιατί τα' στειλες συμπεθέρα τα παιδιά στο λόγγο μαζί;
- τίποτα, τίποτα εκείνη. Πίσω να τη πάρεις τη ντροπιασμένη...

Ανοιξε τότε η μάνα τα φτερά της και σκέπασε τη δυστυχισμένη μικρούλα. Κι' απο τα τρίσβαθα της ψυχής της, βγήκε κατάρα τρανή:
- όπως στάθηκες άδικη με τη θυγατέρα μου, έτσι να σταθεί άδικος ο θεός μαζί σου. Να ρημάξει το σπίτι σου. Ούτε πέτρα να μη μείνει...

Κι είναι η κατάρα η άμυνα του αδικημένου. Κι αν βγαίνει απο στόμα μάνας, ποιός μπορεί να μην υπακούσει σ' αυτήν; Υπάκουσε το σύμπαν. Ξεκληρίστηκε η οικογένεια, ερήμωσε το πέτρινο κτίριο και άρχισε η φθορά του.

Σήμερα, αιώνες μετά, ούτ' ένα λιθαράκι του δεν απέμεινε στη Μιραλή. Λαίμαργη η φύση το κατάπιε για πάντα. Μόνον ο θρύλος: "Μια φορά κι' έναν καιρό λίγο πιο κάτω απο του Γκοντολούκα το σπίτι ήταν κι ενα σπίτι ακόμη..."

Βαλεντίνα Μπούσιου

2008-06-27T10:58:00.000+03:00

Γι΄άλλη μια φορά, οφείλω να ομολογήσω πως το χωριό μου μ' έκανε να συγκινηθώ, μα και να καμαρώσω για την ταπεινή καταγωγή μου, αφού έκλεψε μα και μάγεψε τις καρδιές πολλών τηλεθεατών, συγχωριανών, φίλων μα και αγνώστων, που δεν γνώριζαν αυτό το καταπληκτικό μα και όμορφο χωριό. Οφείλω να πω δε, πως κατα την προβολή της εκπομπής "Αληθινά Σενάρια" της ΕΤ3, (που ευχαριστούμε θερμά όλους τους συντελεστές, αλλά και τον υπεύθυνο μα και εξαίρετο παρουσιαστή Νίκο Ασλανίδη), τα τηλέφωνα για συγχαρητήρια, γι'αυτό που όλοι μαζί καταφέραμε, δεν έπαψαν να χτυπούν ούτε λεπτό.

Τα συγχαρητήρια βέβαια τα διαβιβάζω με την σειρά μου, σε όλους όσους ανέφερα παραπάνω, γιατί μέσα απο την δουλειά τους, αναδεικνύουν εντυπώσεις που άλλοτε ήταν συνήθεια, μα και τρόπος ζωής και που η σημερινή μοντερνοποίηση αξιών, ιδεών μα και επαγγελμάτων τείνει να τα παραγκωνίσει όλα αυτά στο βωμό του εύκολου κέρδους μα και στην αποδυνάμωση των σχέσεων μεταξύ των ανθρώπων.

Εύχομαι και πιστεύω να συνεχίσουν με το ίδιο σθένος, ν' αποκαλύπτουν ό,τι πάει να χαθεί στη φθορά του χρόνου και να βρεθούν συνεχιστές που να μην φοβούνται το χθές και να το συνεχίζουν σήμερα.

Εμείς σαν Σύλλογος μα και σαν κάτοικοι αυτού του γραφικού χωριού, μένουμε μακριά απο τα κέντρα λήψης αποφάσεων. Θα επιμένουμε πως είμαστε ζωντανοί και αξίζουμε ό,τι καλύτερο για το χωριό μας, και ας θέλουν κάποιοι να μας καταστήσουν σαν τον ανάπηρο στην "κολυμπήθρα του Σιλωάμ"

Τέλος ενα μεγάλο Ευχαριστώ στους κατοίκους του χωριού μου και στα μέλη του Συλλόγου, που γι' άλλη μια φορά ανταποκρίθηκαν στο κάλεσμα μας να γίνουν παιδιά και να κάνουν να θυμηθούν οι παλιοί και να μάθουν οι νέοι.

Κλέινοντας να δώσουμε ενα ραντεβού όλοι μας, καθ' όλη την περίοδο του καλοκαιριού και κατά την περίοδο των πολιτιστικών μας εκδηλώσεων, που για φέτος θα ξεκινήσουν στις 4 Αυγούστου με τον ετήσιο χορό και θα κλείσουν στις 26 Αυγούστου με την 3η Γιορτή Μπάτζιου.

Σας ευχαριστώ και πάλι και ελπίζω πως όλοι μαζί θ' αναδείξουμε τις ομορφιές του τόπου μας.

Για το Δ.Σ.
Ο Πρόεδρος
Σίμος Ηλίας

O νένης κι η μίτσα

2008-02-12T11:27:00.000+02:00

Στα μισά του Φθινοπώρου, που το κρύο δυνάμωνε στο χωριό, μαζευόμασταν όλα τα μικρά στο σπίτι. Τότε η γιαγιά μου γινόταν η μεγάλη πρωταγωνίστρια. Κανένας δεν αντέδρασε ποτέ σ' αυτό το μονοπώλιο! Άρχιζε λοιπόν τις διηγήσεις της κι έτσι που ήταν ακούραστη και αειθαλής πρόλαβε νομίζω να μας τα πει όλα! Κι άρχιζε πάντα απ' τα πεθερικά της, το νένη^[1]και τη μίτσα^[2] . Δεν ξέρω αν την οδηγούσε σ' αυτή τη σειρά το χρέος για τις νέες γενιές ή η δύναμη της συνήθειας. Γιατί έζησε και με τους δυό πάνω-κάτω είκοσι χρόνια και τα μισά ήταν παραπάνω από δύσκολα.

Ο νένης ήταν άνθρωπος μικροκαμωμένος και εξαιρετικά ευφυής. Ο πατέρας μου, που είναι περισσότερο παραστατικός, έλεγε ότι παραπάνω απ' όλους στον νένη έμοιαζε ο γυιός του εγγονού του, του Μιχαλάκη, που ήταν γιατρός στη Σαλονίκη, ο Γιαννάκης ο Τσάτσος. Το Γιαννάκη τον θυμάμαι φοιτητή Ιατρικής, μικροκαμωμένο, με ξανθά σγουρά μαλλιά, γαλάζια σπινθηροβόλα μάτια, με σφεντόνα ή φλόμπερ πάντα, να κυνηγάει όλων των ειδών τα πετούμενα. Κι έτσι που ήταν ανήσυχος κι εύστοχος, είναι απορίας άξιον πως δεν κατέστη υπαίτιος της εξαφάνισης του είδους!

Κι εγώ που δεν ήθελα να φανταστώ πως γίνονται τ' αστέρια όταν περνούν τα χρόνια, κάθε φορά που μιλούσαμε για το νένη, για νάχω εικόνα, έφερνα στο μυαλό μου το Γιαννάκη. Έτσι δεν είχα καμιά απολύτως δυσκολία να φανταστώ το νένη, μικρό παιδί, να φτάνει καθημερινά τα χαράματα στο Ζμπάν^[3] , στον Τσακνάκη, που κοιμόταν ακόμα, για να του μάθει την τέχνη της ραπτικής. Ούτε είχα δυσκολία να τον φανταστώ στο μαγαζί του, στο παλιόσπιτο στο στρέμμα, από τη μια μεριά να ράβει σα μηχανή με το βελόνι, παντελόνια τσόχινα, γιλέκα μάλλινα, κάπες, φούστες και ποδιές κι απ' την άλλη να πουλά τα πράγματα που είχαν τότε σ' όλα τα καλά παντοπωλεία.

Το μαγαζί ήταν γωνιακό και διόροφο με τα παράθυρα στο δρόμο και την πόρτα στη μεριά του κήπου. Στο κάτω πάτωμα είχε το αχούρι για τα ζωντανά, όπως σ' όλα τα παλιά σπίτια και στο πάνω, ένα μικρό ξύλινο μπαλκόνι χωρίς κάγκελα με επτά ξύλινα σκαλοπάτια που έφταναν σχεδόν στο δρόμο. Μπαίνοντας έβλεπες δύο μεγάλα δωμάτια, το μαγαζί και το μαγειριό με το τζάκι. Το μαγαζί είχε θέα το δρόμο και το μαγειριό την αμυγδαλιά και τις πιρουγλιές^[4] στο στρέμμα. Και παρ' όλο που η μίτσα κι ο νένης είχαν πεθάνει κοντά στο'35, όταν πήγαινα μικρή για εξερεύνηση, ένοιωθα ασφάλεια και ζεστασιά, λες κι η ψυχή τους κυκλοφορούσε ακόμα.

Αλλά επειδή δύο δουλειές για το νένη ήταν λίγες, είχε και πρόβατα. Και μάλλον πρόκοψε γρήγορα και βρήκε κι άλλη. Αρχισε λοιπόν να δανείζει χρήματα με γραμμάτια. Κι ήταν τα γραμμάτια μέχρι το 1927 απλές κόλες αναφοράς με επικολλημένο χαρτόσημο 2,50 δραχμών, συνταγμένες ιδιόγραφα και από το 1928 και μετά, διπλές κόλες αναφοράς με ενσωματωμένο χαρτόσημο πέντε δραχμών και μια ανάγλυφη, στο χρώμα του χαρτιού, στρογγυλή σφραγίδα που έγγραφε: ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ 1928 ή1929 ανάλογα, με μια ανθρώπινη φιγούρα με χιτώνα και δόρυ στο εσωτερικό της, και το κείμενο, συνταγμένο ιδιόγραφα και παρόμοιο σε κάθε περίπτωση, είχε ως εξής:

Λήξις την 10 ην Σεπτεμβρίου 1931 Γραμμάτιον

Δια δαχ. (7.725) (επτά χιλιάδας επτακοσίας είκοσι πέντε)

Tην 10 ην Σεπτεμβρίου του έτους 1930 η κάτωθι υπογεγραμμένη οφειλέτης Φωτεινή T... κατοίκου Κορυφής υπόσχομαι να πληρώνω εις διαταγήν του εν Στογγυλό κ. Νικολάου Μπούσιου το ποσόν δραχμών (7.725) επτά χιλιάδας επτακοσίας είκοσι πέντε, ας υπόσχομαι πληρώσαι αυτόν μετά εν έτος ατόκως εν περιπτώσει δε υπερημερίας έντοκα.

Εν Σρογγυλό τη 10 Σεπτεμβρίου 1930

Εγγυώμαι την πληρωμήν

Ο Εγγυητής

Η οφειλέτης

Ως αγράμματη Φωτεινή Τ...

Γράφω τον σταυρόν με το χέρι μου

Οι μάρτυρες

Δ. Τ.

Χ. Ζ .

Ηταν φορές που έπαιρνε καλό τόκο κι ήταν φορές που έχανε όλο το δάνειο. Κι όταν είχε περίσσευμα έκανε τα λεφτά του ομόλογα. Έτσι όταν ήμασταν μικρά, ανοίγαμε το μπαούλο με τα ομόλογα και τα χαρτονομίσματα που δεν περνούσαν πια και παίζαμε, όπως ακόμα παίζουν τα πιτσιρίκια με τις τράπουλες. Κι εγώ, που μάλλον είχα πεισθεί ότι το χρήμα είναι άχρηστο, ένοιωθα ωραία να περιεργάζομαι ένα μεγάλο κόκκινο πορτοφόλι με απαλό δέρμα.

Απ' όλα τα κατορθώματα του προπάππου μου, του Μπουσιομκόλα, όμως, μια ιστορία, που μοιάζει παραμύθι με κλέφτες αλλά είναι αληθινή, μου έκοβε πάντα την ανάσα. Αφορά την πρώτη δεκαετία του 1910, τον καιρό που ο κόσμος πεινούσε κι έκλεβε για να ζήσει.

Ο νένης είχε τότε ένα κοπάδι με πεντακόσια γιδοπρόβατα. Τα εξήντα ήταν δικά του και τα υπόλοιπα ξένα μιας κι η ανάγκη για φθηνότερη ρόγα^[5] τα καλοκαίρια, είχε κάνει τη συνεργασία ανάμεσα στους χωριανούς κανόνα. Έτσι κάθε νοικοκύρης διάλεγε τον τσέλιγκα που θα εμπιστεύονταν το βιός του, πέντε, δέκα, είκοσι πρόβατα, ανάλογα με τις προσωπικές του σχέσεις, κι αυτός με τη σειρά του έκλεινε τη συμφωνία με το τζιομπάνο^[6] που θα τους φύλαγε το κοπάδι απ' τον Αϊ-Γιώργη μέχρι τον Αϊ-Δημήτρη.

Απ' την άλλη μεριά κι οι κλέφτες είχαν τους δικούς τους κανόνες. Ομάδες δεμένες με φιλία και κοινή καταγωγή έκαναν τα δικά τους σχέδια. Έτσι ένα βράδυ καλοκαιρινό μια παρέα από το Δέλνο^[7] βρέθηκε στο Νατσκό^[8] , στο γρέκι^[9] που κοιμόταν το κοπάδι του νένη.

Ο νένης τότε είχε τζιομπάνο τον Μιχάλη απ' τους Νικάδες. Ο Μιχάλης, βάσει σχεδίου, κοιμόταν πάντα, για τον φόβο των Ιουδαίων, δίπλα στα πρόβατα κι ο νένης, που πήγαινε τα βράδια για βοήθεια, κοιμόταν μακρύτερα και σε σημείο που δεν φαινόταν για να μην είναι ανοιχτός σε κανενός είδους αιφνιδιασμό. Κι επειδή οι καιροί ήταν δύσκολοι, κουβαλούσε μαζί του πάντα όπλο και χαντζιάρα.

Τα υπόλοιπα δεν ξέρω αν ήταν στο σχέδιο του νένη αλλά οπωσδήποτε ήταν σ' εκείνο της ζωής. Πάντως όταν είδε ο νένης ότι οι κλέφτες ξέκοψαν ένα μέρος απ' το κοπάδι του, μπορεί κι εκατό πρόβατα, πυροβόλησε! Αλλά το όπλο δεν εκπυρσοκρότησε κι ο νένης, που είχε την ευθύνη για το κοπάδι, όρμησε πάνω στον Πλιάτσικα που ήταν σε απόσταση βολής και τον μαχαίρωσε. Κι αυτός πρόλαβε μονάχα να φωνάξει: E , είναι κι άλλος! Μ' έφαγε!

Μετά απ' αυτό, οι άλλοι φοβήθηκαν, ποιος ξέρει τι σκέφτηκαν, παράτησαν το κοπάδι και τόβαλαν στα πόδια. Κι όταν έφτασαν στον Τσιράκι^[10], σταμάτησαν κι άρχισαν να σφυρίζουν, να καταλάβει ο Πλιάτσικας που είναι, να πάει να τους βρει! Αλλά ο νένης με το Μιχάλη είχαν προλάβει να θάψουν τον Πλιάτσικα στην Κούπα^[8] κι οι Δελνιώτες περίμεναν άδικα! Όταν είδαν κι απόειδαν, έφυγαν κι αυτοί για το χωριό μοναχοί τους. Κι αφού πήραν λίγο κουράγιο σπίτια τους, έκαναν συμβούλιο κι αποφάσισαν να γυρίσουν πίσω να σκοτώσουν το νένη.

Αλλά, κατά την προσφιλή έκφραση της γιαγιάς μου, «η καντήλα του νένη είχε ακόμα λάδι» κι έτσι στην κουβέντα επικράτησε η φρόνηση! Ήξεραν κι αυτοί άλλωστε ότι αν βρίσκονταν στη θέση του, θ' αντιδρούσαν ίδια κι απαράλλαχτα. Έπρεπε μονάχα να το παραδεχθούν. Σ' αυτό βοήθησε ο Ταβαντζής που τους ρώτησε το αυτονόητο.

Το σχέδιο έμεινε ανεκτέλεστο, ο νένης όμως, που δεν ήξερε την απόφαση, είχε πάρει νέα μέτρα! Έφτιαξε κρεβάτι πάνω σε δέντρο. Κι από τότε κοιμόταν και παρακολουθούσε αφ' υψηλού!

Η παντοδυναμία όμως έχει όρια γι' αυτό ο νένης, είτε το παραδέχτηκε δημόσια είτε όχι, υπήρξε απόλυτα ευάλωτος απέναντι στη ζωή, γιατί ο παππούς μου πιάστηκε αιχμάλωτος, ο γυιός του ο Βάσος πήγε στην Αμερική για να σπουδάσει και δεν ξαναγύρισε και επιπλέον πρόλαβε να δει το μικρό του εγγονό, το Χρήστο, να πεθαίνει.

Ετσι, αφού γύρισε ο παππούς μου απ' την αιχμαλωσία, για να πληρώσει τα τάματα και να ξορκίσει τα κρίματα, το '25, έκανε το κωδωνοστάσιο του Αγίου Αθανασίου, που τόσωσε σε χαρτί η μνήμη του πατέρα μου. Ήταν έργο του Βράγκα και χτίστηκε ολόκληρο με πέτρες πελεκητές. Ξεκινούσε από το πλακόστρωτο με τρεις ψηλές αψίδες. Πάνω σ' αυτές υπήρχαν άλλα δύο διαζώματα, το καθένα με δυο στενόμακρα αψιδωτά παράθυρα. Η σκεπή του ήταν μια μικρή πυραμίδα με πλάκες που τελείωνε σ' ένα σταυρό.

Το '31 τακτοποίησε την περιουσία του με δημόσια διαθήκη κι ύστερα έκτισε το εξωκλήσι και το εικονοστάσι του Αγίου Διονυσίου, πάνω στα ερείπια ενός μεγάλου ναού, στο Σηλιό^[8] και το εικονοστάσι του Αγίου Νικολάου στα γεφύρια, ανυπόγραφο, αλλά εξαιρετικής ομορφιάς έργο του Βράγκα, οπωσδήποτε για μένα!

Γιατί τίποτα δεν αγάπησα περισσότερο στο χωριό, απ' το πέτρινο λιοντάρι που είχε στη βάση του. Έτσι, τα μισόφραγκα κι οι δεκάρες που μάζευα, είχαν για πολλά χρόνια, σταθερό προορισμό το στόμα του λιονταριού! Κι είχα μια λαχτάρα ν'ακούσω το θόρυβο που έκαναν πέφτοντας, στο μικρό σιδερένιο συρταράκι, το κλειδωμένο με λουκέτο στη βάση του λιονταριού, που η προσευχή σχεδόν δεν είχε σημασία!

Αλλά κι η μίτσα η Πανάϊω, που κατάγονταν απ' τους Ραγκαζάδες, απ' τη Μπόρσια^[11], μ' όλες τις προσευχές και μ' όλα τα νάζια, δεν μπόρεσε να φύγει χωρίς καημό! Αυτή που είχε βρει τον τρόπο να την κανακεύουν, που δήλωνε φιλάσθενη κι έβαζε τη γιαγιά μου, τη Βαγγελή, να της αγοράζει ταμπάκο, αυτή που, χωρίς να δηλώνει φεμινίστρια, είχε εξασφαλίσει το δικαίωμα να καπνίζει δημόσια για λόγους υγείας, αυτή η Μίτσα δεν κατάφερε να φέρει το γυιό της, το Βάσο, απ' την Αμερική, που της είχε αναμφίβολα μεγάλη αδυναμία.

Και σκέφτομαι ότι η γιαγιά μου, που αποκαλούσε τις εκκρεμότητες «μεράκια», δεν φαντάστηκε ποτέ ότι τα μεράκια μπορεί και να ήταν για το νένη και τη μίτσα, για χρόνια, ένας ακόμα ανοιχτός λογαριασμός με τη ζωή!

Κοζάνη 12-2-2008

Βιολέττα Μπούσιου

^[1] Παππούς

^[2]Γιαγιά

^[3] Πεντάλοφος Κοζάνης

^[4] Κληματαριές

^[5] Αμοιβή τσοπάνη

^[6] Βοσκός που φρόντιζε ξένο κοπάδι με αμοιβή

^[7] Πρόσβορο Γρεβενών

^[8] Ονομασίες τοποθεσιών Χρυσαυγής Κοζάνης

^[9] Υπαίθριος χώρος που κοιμόταν το κοπάδι τα βράδια

^[10] Άγιος Κοσμάς Γρεβενών

^[11] Κορυφή Κοζάνης

Χρυσαυγή Βοΐου

2007-12-02T19:47:00.004+02:00

www.mirali.gr

mirali.wordpress.com/

www.chrysaygi.gr

Αυτή είναι η Χρυσαυγή με τα δικά μου μάτια

2007-02-08T11:15:00.000+02:00

Η Βαλεντίνα, που δουλεύει συστηματικά για το χωριό, μου ζήτησε να γράψω κάτι γι' αυτό. Αναρωτήθηκα αν μπορώ, γιατί για μένα το χωριό δεν είναι τοπίο εκπληκτικής ομορφιάς ή όχι. Είναι συναισθήματα, σκέψεις, αξίες και βιώματα.

Είναι ο πατέρας μου, που μου έβαλε τα όρια "Nα δουλεύεις τίμια και να μιλάς περήφανα", "Το πιο φθηνό πράγμα είναι το χρήμα", "Μη ζηλέψεις ποτέ τον καλύτερο, να του δίνεις το χέρι και να του λες προχώρα".

Είναι η μάνα μου, που μ'έμαθε να γελώ στα δύσκολα "Το κεφάλι ψηλά" είναι η μόνιμη συμβουλή της.Η Μπουσιομήτσιαινα, που απαιτούσε να "διπλώνουμε το χουσμέτ" και να πιστεύουμε στο Θεό δίχως άλλο.

Κι ο παππούς μου ο Μπουσιομήτσιος με τ'όνομα! Εκεί που όλοι είχαν μόνο υποχρεώσεις, αυτός τολμούσε να έχει δικαιώματα! Κρατούσε για χρόνια στο συρτάρι της μεσάντρας, δίπλα στο κρεβάτι του, το ελληνοαγγλικό λεξικό, για να θυμάται τα φεγγάρια που έκανε στην Αμερική. Υστερα κέρδισε η αγάπη και το χάρισε στον Ανδρέα που έφυγε για τον Καναδά.

Οταν γύρισε απ' την Αμερική, έκανε τα λεφτά του ρούβλια παρασυρμένος απ'το χρηματιστήριο και τάχασε όλα. Πήγε στράφι η ξενιτιά! Απόμεινε μονάχα ένα καλό "κοστούμ", για να καεί κι αυτό χρόνια μετά, απ' το μικρό του γιό, το Νίκο, που έκανε έφοδο, ανεπιτυχώς, με αναμμένο δαδί, στο "κιούπ για μέλ". Είχε να λέει η Μπουσιομήτσιαινα!

Μετά πήγε στρατιώτης στον Μικρασιατικό πόλεμο. Πιάστηκε αιχμάλωτος. Ελειψε χρόνια. Και κει που πείστηκαν όλοι ότι τον έχασαν διαπαντός εμφανίστηκε ως εκ θαύματος! Επιασαν οι προσευχές; Τα τάματα; Ποιος ξέρει; Ηταν δεινός κολυμβητής, ψαράς και κυνηγός, φύτεψε περιβόλι, θαύμαζε τον Τσιάρλι Τσιάπλιν, διάβαζε στον κήπο "Ακρόπολις" δίπλα στα μελίσσια, καλλιεργούσε ρεπανάκια, φορούσε μόνιμα ένα χοντρό σακάκι με γούνα στο γιακά, όταν πήγαινε στην εκκλησία, Πάσχα - Χριστούγεννα, κι όταν μιλούσε για τον πόλεμο έλεγε πάντα : "Tούρκος αξιωματικός κι έλληνας στρατιώτης!"

Είχε εξαιρετικούς φίλους. Εγώ ξεχώριζα τον Γιώργο το Μπαζάκα. Είχε ένα ύφος που πάντα ήθελα να ζωγραφίσω. Δυνατός, Μοναχικός, Περήφανος, Πονεμένος. Όλα μαζί.

Κι ο προπάππος μου ο Μπουσιομκόλας. Τη χαντζιάρα που σκότωσε τον κλέφτη απ' το Δέλνο την είχαν κρυμμένη στο υπόγειο. Aνάγκη; Ν'αφήσει να τους κλέψουν τα πρόβατα; Κακιά στιγμή; Ποιος ξέρει; Πήγαινα, την έβλεπα κι έφευγα. Πάντα με ταραχή. Σα να φοβόμουνα μη ξαναγίνει το κακό! Δεν τιμωρήθηκε ποτέ. Κανένας δεν το πάλαιψε. Εμεινε κοινό μυστικό.

Για να ξεπληρώσει αυτό ή τα μεράκια, του παππού μου που πιάστηκε αιχμάλωτος, του Βάσου που πήγε στην Αμερική για να σπουδάσει και δεν ξαναγύρισε, της θυγατέρας του της Τσιατσιογιώταινας που έζησε το γάμο εξ αποστάσεως για νάχουν ταγγόνια καρέτια, της Τρανταφλλιάς στο Βαντσκό που χήρεψε νέα, μονάχα η Τάνα στο Λμπόχοβο επίσημα ήταν καλά, και ποιος ξέρει πόσα άλλα, έχτισε το κωδωνοστάσιο στον Αγιο Αθανάσιο, που τόσωσε σε χαρτί η μνήμη του πατέρα μου, το ξωκλήσι του Αγίου Διονυσίου, μια ζωγραφιά μέσα στο δάσος, και το εικονοστάσι του Αγίου Νικολάου στα γεφύρια, ανυπόγραφο έργο του Βράγκα.

Εγω ερωτοτροπούσα συχνά με το τελευταίο. Με ξετρέλαινε να ρίχνω κέρματα στο στόμα του λιονταριού! Δεκάρες φαντάζομαι...

Κι η Μπουσιομκόλαινα. Με καταγωγή από τους Ραγκαζάδες, απ' τη Μπόρσια, η Πανάϊω κάπνιζε! Κατ'εντολή γιατρού, για λόγους υγείας!

Κι ο μπάρμπας ο μυλωνάς, στωική φυσιογνωμία και σταθερό σημείο αναφοράς του πατέρα μου. Ο πρώτος θάνατος που θυμάμαι. Βοήθησε σ'αυτό κι η γιαγιά μου. Τον έκλαιγε χρόνια και τον παίνευε χρόνια: "Αυτός έδωσε στο χωριό το όνομα Χρυσαυγή. Μαζί με τον Αργυρόπουλο. Ο πρώτος την ιδέα και ο γραμματέας τα χαρτιά. Αυτός έκτισε το μύλο δίπλα στο σπίτι μας. Με μηχανές. Για να δουλεύει όλο το χρόνο. Πήγε στην Αμερική ο αδελφός μου. Πολλά χρόνια. Τον στερήθηκα". Και δώστου κλάμα.

Εμένα πάλι μου άρεσε ο θόρυβος της μηχανής, όταν δούλευε, φοβερή εναλλαγή μέσα στην απόλυτη ησυχία του χωριού, η μυρωδιά, πετρέλαιο κι αλεύρι μαζί, ο κόσμος πέρα δώθε, τα γαιδούρια, τα γεμάτα σακιά κι η τσίγκινη μηχανή για το καλαμπόκι που κυριολεκτικά κολλούσε στο σπίτι μας.Μήπως ήταν και λίγο δική μας; Άλλος θόρυβος, άλλη μυρωδιά, άλλο χρώμα.

Κι ο Νίκος ο Μπακάλης από την Κορυφή. Με το φορτηγό που έκανε τακτικά δρομολόγια. Θυμάμαι ακόμα τα καθίσματα, δύο απέναντι πάγκοι στο μήκος της καρότσας και τα δέντρα που έφευγαν σ'όλο το δρόμο για το Τσοτύλι.

Και τα στρατιωτικά DODGE. Θερινό σινεμά με τα σκαμνάκια στην πλατεία και τον Λία το Διαμάντη απ'την Μπόρσια, που είχε τελειώσει το Γυμνάσιο κι ερχόταν στο χωριό με τους φαντάρους βόλτα. Του άρεσε να με πειράζει κι όταν πήγαινα Κορυφή, στις ξαδέρφες μου, έχανε πάντα χρόνο για να μου πιάνει μύγες!

Κι ο Χάρης ο αλευράς, που μόλις ξεφόρτωνε, μας έβαζε όλα τα παιδιά στην καρότσα και μας πήγαινε βόλτα στα γεφύρια. Κι ύστερα γυρίζαμε την ανηφόρα με τα πόδια, μεσ' την τρελή χαρά. Κι η πρώτη σχολική γιορτή με χρήματα που έστελνε κάθε χρόνο στο χωριό ο αδελφός του παππού μου, ο Βάσος απ' την Αμερική, που είχε φίλο τον Αθηναγόρα τον Α. Ηρθε στην Πόλη για την ενθρόνιση του Πατριάρχη αλλά δεν πέρασε απ' το χωριό. Ανοιχτή πληγή για τους παππούδες! Είχαν πάντα μια ελπίδα ότι μπορεί και να πέρασε νύχτα!

Κέρδισα μία Καινή Διαθήκη! Ολοι παιχνίδια κι εγώ βιβλίο. Αχρηστο πράγμα, δεν είχε ούτε ζωγραφιές! Επέστρεψα σπίτι απαρηγόρητη. Ο παππούς μου με διαβεβαίωνε ανεπιτυχώς ότι πήρα το καλύτερο δώρο! Μού έγραψε και αφιέρωση στην πρώτη σελίδα! Σαν να κατάλαβα ότι έλεγε αλήθεια. Την έχω ακόμα, ακριβό ενθύμιο. Το έτος 1967 Ημερα του Αγ. Βασιλειου Εκανε κλιρουση ο Διδασκαλος εις το Σχολιον Χρυσαυγη Ο Βασιλειος Δατσιος Δασκαλος Και επισην Η καινη Διαθηκη εις το ανκονακι μου (Βιολετα Αρ. Μπουσίου) ετον 6 ο παππουστου Δ.Ν.Μπουσιος γραφο.

Κι ύστερα το συσσίτιο στο κοινοτικό γραφείο. Γάλα με κακάο σε μια τσίγκινη κούπα ή τσάι εναλλάξ. Και το κρυφτό στης Μπουμπουλένως το σπίτ. Οταν φωνάζω πορτοκάλι να κρύβεσαι και όταν φωνάζω μήλο να βγαίνεις! Τα κουζινικά της Λευτερίτσας και οι γεμάτες κούτες με κάου μπόυ του Βασιλόπουλου, προσιτές στους αναγνώστες!

Κι οι αυτοσχέδιες παραστάσεις του Κωσταντή με το καπέλο και το παλτό του Τσιντζιοχρήστου. Ανάθεμά σε Κωσταντή που πάντρεψες την Αρετή πολύ μακριά στα ξένα! Και το πρώτο μας ποδήλατο που κατέληξε δημόσιας χρήσης και χωρίς φρένα. Τρύπησα όλα μου τα παπούτσια πατώντας κόντρα στο λάστιχο. Κι'όταν άρχισα να κρατώ το καφενείο μπήκε στη ζωή μου ο Ντάης, που τον ταύτιζα με την "προσωπική εργασία" κι ο Φούλης που όταν τον ρωτούσες, θα πας Τσοτύλι αύριο; απαντούσε: "Είμαι στα τρία ".

Κι απ' την άλλη μεριά πεισματάρες γυναίκες σαν τη γιαγιά μου τη Μπουσιομήτσιαινα, την Αποστόλινα και τη Μυλωνού, μια εξαιρετικά αταίριαστη τριάδα, που συναντιούνταν καθημερινά τα καλοκαίρια μπροστά στο μύλο, κάθονταν πότε στο πεζούλι και πότε στη ρόδα και συζητούσαν με τις ώρες, πιθανολογώ, για να κρατούν τα αντανακλαστικά τους ακέραια, πιστές στο ραντεβού μέχρι το θανατο.

Κι η Λένω η Κοντλάδκ, άλλης γενιάς γυναίκα, που πήγε στην Αμερική και ξαναγύρισε για να γεμίσει το χωριό με περιβόλια. Κι όταν ρωτούσαμε για την Αμερική, άρχιζε πάντα με το ice cream, με μάτια που έλαμπαν, και τέλειωνε ίδια. Θαρρείς κι ήταν εφεύρεση, όχι γεύση!

Κι η θεία μου η Ασπασία. Ταγμένη στην ενημέρωση και τις δημόσιες σχέσεις. Μάθαινε τα πάντα σε χρόνο ρεκόρ και τα αναμετέδιδε αστραπιαία! Πετύχαινε δύσκολες ισορροπίες και είχε πιστή φίλη τη Μπαγκομάρθα. Σπουδαία γυναίκα! Η πιο μεγάλη μου φιλενάδα. Μ'έμαθε να πλέκω πάπιες ένα καλοκαίρι έξω από το μαγειριό. Στο πατρικό της υπήρχε ένα πνεύμα που άλλαζε θέσεις στα πράγματα. Εμφανίστηκε όταν ο Μπάγκας βρήκε μια καινούργια κάπα και την πήγε χαρούμενος σπίτι. Επιστρατεύτηκε όλη η ιεραρχία του χωριού για να λύσει το πρόβλημα. Πέταξαν ολοκαίνουργια κάπα, τίποτα! Εκαναν αγιασμό, τίποτα! Απόγνωση! Υστερα έκαναν αγιασμό με τρεις παππάδες! Ολοι παρόντες, σπιτιάτες κι αρχές. Οσο βαστούσε ο αγιασμός, ακούστηκε ένας κρότος! Μετά απ΄αυτό, ευτυχώς, η ζωή επανήλθε στα ίδια. Αυτή η ιστορία με τρόμαζε! Οπως κάθε φορά τρομάζει η αλήθεια!

Κι η θεία μου η Τούλα. Πιστή στην παράδοση και πρώτη στη δουλειά. Τη θυμάμαι να βάζει κλαδαριές, να οργώνει με τα βόδια, να αλωνίζει μετά τον Αϊ-Λιά πάντα! Iσα ίσα που προλαβαίναμε να κάνουμε κολοτούμπες στ'άχυρα επιστρέφοντας από το Δέλνο, το χωριό της μαμάς, αμέσως μετά το πανηγύρι!

Κι η θεία μου η Πανάγιω. Παντρεύτηκε τον Μέλτη το Διαμάντ απ' τη Μπόρσια αλλά μετρούσε τους γαμπρούς που τη ζήτησαν χρόνια. Μέχρι που κατέληξε: "Τι νομίζεις ότι είναι ο γάμος Βιολέττα; Μια υπομονή!"

Κι η θεία μου η Αριάδνη. Κόρη του μυλωνά. Ωραία, μοντέρνα, έξυπνη, δυναμική, με επιρροές από τη Σουηδία. Θα μπορούσε να είναι εξώφυλλο σε περιοδικά!

Κι απόμεινε η φύση, που είναι ακόμα η ψυχή μας ! Ο λάκκος, λίγο κάτω απ' τη γέφυρα, που χάζευα με τις ώρες για να δω μιά, μόνο μιά παπαδίτσα να μεταμορφώνεται σε βάτραχο. Αδικος κόπος. Η μεταμόρφωση γινόταν πάντα ερήμην μου!

Κι ο νερόμυλος, χρήσιμος μόνο για τα καρούτια του, αφού μπορούσες να ψαρέψεις παίζοντας. Του Βαλκάν το πηγάδ. Να πίνεις νερό από ξύλινη σιούρκα μέσα στα δέντρα. Ονειρο!

Κι ο πλάτανος. Μια επικίνδυνη αποστολή για παιδιά, που πήγαιναν να φέρουν νερό μέσα απ' τα βράχια.

Κι ύστερα τα πανηγύρια στα γειτονικά χωριά. Σταθερές δημόσιες σχέσεις.

Κι ο αεροπόρος από το Δασύλλιο, που πετούσε πάντα πάνω από το χωριό παραμονές Αϊ-Λιά και μείς τον χαιρετούσαμε, χωρίς να ξέρουμε πώς είναι, σαν φίλοι από παλιά.

Και τελευταίος ο άλλος πλάτανος, ο αιώνιος, σταθερό σημείο αναφοράς , κυρίως στα φοιτητικά μας χρόνια, για δημόσιες μεταμεσονύχτιες συζητήσεις επί παντός επιστητού. Κι όλοι στο χωριό με μια ταυτότητα. Ακόμα κι οι πέτρες. Μέχρι σήμερα.

Αυτή είναι η Χρυσαυγή με τα δικά μου μάτια. Ανθρώπινη, απροσδόκητα λιτή, γενναιόδωρη και πεισματικά ωραία.

Βιολέττα Μπούσιου

Kοζάνη 8-2-2007

Γιαγιά Θεολογία

2007-01-27T11:17:00.001+02:00

Πριν από λίγες ημέρες η "Πούλκα" της Χρυσαυγής, αποφάσισε οριστικά ότι δεν ήθελε να ζει… Μία γυναίκα - Μία εποχή.

Η συνάντηση μου με τη γιαγιά Θεολογία, έγινε πριν από ενάμιση χρόνο περίπου όταν της ζητήσαμε να φωτογραφηθεί για την έκθεση φωτογραφίας που ήταν μόνον σκέψη ακόμα. Μια γυναίκα του χωριού, ανοιχτή στη νέα πρόκληση και μάλιστα σε ηλικία που ο νεοτερισμός δεν αποτελεί ούτε καν παρελθόν για πολλές γυναίκες της γενιάς της.

Με καλωσόρισε και με ξενάγησε στο σπιτικό της, σα να με ήξερε χρόνια. Με τράταρε και δεν ηρέμησε παρά μόνον όταν ο άντρας μου ήπιε και το δικό μου κέρασμα!

Μια γυναίκα ταλαιπωρημένη από τη ζωή της, μόνη της (η πολύχρονη απώλεια του άντρα της ήταν μεγάλο βάσανο γι αυτήν), ευτυχισμένη με τα παιδιά, τα εγγόνια και τα δισέγγονα, με ανησυχία για την "αποκατάσταση" της εγγονής και με ολοφάνερη την πίστη ότι ο καημός της θα φύγει όταν θα πάει να συναντήσει την υπόλοιπη οικογένεια της, εκεί όπου κι αυτή ανήκει! Εξακολουθούσε να ζει στο παρελθόν χωρίς να έχει κακία για το τώρα.

Η αρχή δύσκολη μια και κοιτούσε τον φακό σαν να ήθελε να καταλάβει γιατί θα έπρεπε να γίνει αυτό. Κάποιος έπρεπε να της αποσπάει την προσοχή με συζήτηση, και η ποικιλία των θεμάτων -με κεντρικό άξονα το χωριό πάντα- απίστευτη.

Μέχρι το τέλος φωτογραφιζόταν -χωρίς να το μεθοδεύει- με χάρη μοντέλου και εμπειρία ετών… Έγινε η μασκότ του χωριού, μια και η δική της φωτογραφία επιλέχθηκε για την αφίσα και την πρόσκληση της έκθεσης. Μία άλλη φωτογραφία της ώθησε τον δημοσιογράφο της Ελευθεροτυπίας Ηρακλή Ανδύρα να την επιλέξει ως την πιο χαρακτηριστική με τίτλο : "Όχι στη μελό γραφικότητα" με τη γιαγιά να ποζάρει σχεδόν απειλητική μπροστά από την ξύλινη εξώπορτα του σπιτιού της προτάσσοντας την μαγκούρα της!!! (μη νομίζετε, με γλυκύτητα μιλούσε κι εκείνη τη στιγμή- όμως αυτή η ευθύνη και η προστασία για το σπιτικό της ήταν μέρος της φύση της).

Σε μία πραγματική γιορτή προς τιμή των νεκρών, έθιμο του χωριού που γίνεται στα νεκροταφεία, έκλαιγε πάνω από τον τάφο του άντρα της που χάθηκε πριν από πολλές δεκαετίες, με τόσο έντονο πόνο που δεν καταλάβαινες ότι τα χρόνια που έζησαν μαζί ήταν πολύ λιγότερα από αυτά που έμαθε να ζει με την απώλεια του.

Τον περσινό Αύγουστο, στολισμένη και περήφανη ήρθε στην έκθεση φωτογραφίας. Ήταν πολύ ευχαριστημένη με τις εικόνες της, με φιλούσε όχι για την προβολή αλλά από τη χαρά της, προσθέτοντας σχεδόν απογοητευτικά, ότι όσες φορές την φωτογράφισα φορούσε ρούχα πρόχειρα κι όχι τα καλά της!

Μια τέτοια λοιπόν καλοπροαίρετη, υπερήφανη, καλοσυνάτη γιαγιά, "πούλκα" κατά τα εγγόνια της, μια και πάντα άνοιγε τις φτερούγες της για να τα προστατέψει και να τα κακομάθει, ήταν ένα από τα κεντρικά πρόσωπα της έκθεσης φωτογραφίας. Χαίρομαι ιδιαίτερα που τη γνώρισα και που η εικόνα της είναι - τουλάχιστον για μένα, κι όχι μόνο- η φιλόξενη εικόνα της Χρυσαυγής Βοϊου.

Χρύσα Πατρώνα
Ιανουάριος 2007

Δρώμενα και παραλειπόμενα στη Μεραλή

2006-09-27T11:21:00.000+03:00

Στο καλοκαιρινό σκηνικό της Μεραλής πρωταγωνιστές ήταν τα μαντάρια. Μετά τις αλλεπάληλες βροχές του πρώτου δεκαημέρου του Ιουλίου, σύσσωμοι οι Μεραλιώτες, με μαχαίρια, σακούλες και με τη δέουσα μυστικότητα ξαμολύθηκαν στα δάση. Δυο-δυο, τρείς-τρείς, επέστρεφαν κατά το μεσημέρι, ευτυχισμένοι απο την επιτυχή αναζήτηση, δίνοντας στους συγχωριανούς που τους ρωτούσαν "που τα βρήκες;", τη στερεότυπη απάντηση "Εκεί shαπέρα"!
Μονάδα μέτρησης του μανταριού φέτος δεν ήταν η σακούλα, αλλά το πορτ-μπαγκάζ ή η καρότσα του 4x4. Βόγκηξε το χωριό απο την τηγανίλα, μπιζέρσαν οι μπάμπες να ζεματούν, αναλογιζόμενες με πόνο τη μποτίλια που ξοδεύουν... Στο τέλος, ο ένας τα χάριζε στον άλλον κι αυτός δεν τα 'θελε.

Αφού σκάσαμε να τρώμε το ρίξαμε στις πολιτιστικές εκδηλώσεις. Η αυλαία άνοιξε με την πατροπαράδοτη πλέον χοροεσπερίδα, όπου - κατά παράδοξο τρόπο - ο καιρός ήταν θαυμάσιος. Η βραδιά κύλησε ομαλά, χωρίς απρόοπτα. Φορέσαμε τα μπιλιτζίκια και τους κολιέδες μας, ξεσκίσαμε τα κεμπάπ μας, ήπιαμε τις μπύρες μας, χορέψαμε και πήγαμε για ύπνο. Τα όργανα - όπως κάθε χρόνο - σ' άλλους άρεσαν και σε άλλους όχι.

Εκεί όμως που υπήρξε ομόφωνη επιδοκιμασία ήταν η μέρα που ο Magic Chris κατέφθασε στο χωριό για να μας καταπλήξει με τις ταχυδακτυλουργικές του ικανότητες. Αποκορύφωμα της παράστασης, ενα σουτιέν και ένα ροζ στρίνγκ που ο επιτήδειος μάγος έβγαλε απο τη μπλούζα και το παντελόνι δυο ανυποψίαστων εθελοντών!

Το τρίκ προκάλεσε ολίγον πανικόν σε κάποιες γυναίκες, που έντρομες άρχισαν να φωνάζουν: "αshτε να φύγουμε, αυτός θα μας ξεβρακώσ' όλες", ενω κάποια άλλη ηλικιωμένη, οπου δέ μάσησε, πλησίασε με τόλμη τον καλλιτέχνη, και, θέλοντας να διαπιστώσει το μέγεθος των ικανοτήτων του, τον ρώτησε αν μπορεί να την εξαφανίσει, για να πάρει την απάντηση: "Μπορώ, αλλά δεν είμαι σίγουρος αν θα σε ξαναβρώ"!

Με κέφι και χαρά ξεκίνησε και το River Party του Αυγούστου, το οποίο περιελάμβανε ενα ποτ-πουρί απο rock, λαϊκά και δημοτικά, και έληξε πρόωρα απο το τσουνάμι που χτύπησε το χωριό ως κεραυνός εν τή αιθρία. Τα σουβλάκια του Συλλόγου έμειναν απούλητα και οι Μεραλιώτες βρεγμένοι ώς το κόκκαλο και απογοητευμένοι, ερμήνευσαν επιστημονικά το αναπάντεχο καιρικό φαινόμενο: " Μας μάτιασαν οι Μπορσιώτες, που μας ζηλεύουν επειδή δεν έχουν ποτάμι και δεν μπορούν να κάνουν river party"

Ο Δεκαπενταύγουστος γιορτάστηκε στο μικρό στρουμφοχωριό με όλη τη μεγαλοπρέπεια: πάνω απο τριακόσιοι Μεραλιώτες ανταμώθηκαν, φιλήθηκαν και αλληλοσχολιάστηκαν, εντός και εκτός της εκκλησίας. Στην καθιερωμένη δημοπρασία μετά τη θεία λειτουργία, έσκασαν μύτη, εκτός απο τα κεντητά καρέ και τα κοφτά τραπεζομάντηλα και κάποιες πετσέτες, τις οποίες όμως κανένας πανωμαχαλιώτης δε διεκδίκησε, καθώς δεν είχε νερό για να πλυθεί!..

Ευχάριστη νότα του καλοκαιριού τα παιδιά μας, που κατέκλυσαν την πλατεία παίζοντας και γελώντας, ενώ οι έφηβοι επιβιβάστηκαν στο "σχολικό" του Μένιου για να γκιζερίσουν στα Τσοτύλια και στα πανήρια. Πλάι σ' αυτούς, κάποιοι άλλοι "αιώνιοι έφηβοι", μια βραδιά στο ποτάμι, έπαιζαν το πάντοτε διαχρονικό "που είναι μια χουρχουβέτσκου, δυο πιτνάρια και μια πούλκα"...

Αποκορύφωμα των εκδηλώσεων ο Μπάτζιος, που γιορτάστηκε με μεγάλη επιτυχία. Επισκέπτες απο τη γύρω περιοχή κατέφθαναν στο χωριό ευχόμενοι στον πρόεδρο του πολιτιστικού μας Συλλόγου "χρόνια πολλά" για τον εορτάζοντα, που εκείνη την ώρα έπηζε μέσα σε μια καρδάρα, ενώ μια "ξανθιά" - από άλλο πλανήτη - ρώτησε "ποιός είναι αυτός ο άγιος που γιορτάζει, δεν τον ξέρω..."

Το καλοκαίρι στη Μεραλή το ζήσαμε με ένταση και πάθος!
Χάιδω Μπούσιου

Εκλογές στη Χρυσαυγή

2006-09-27T11:19:00.000+03:00

Χρυσαυγή, 15 χρόνια μετά.

Ένα όμορφο ορεινό χωριό του Νομού Κοζάνης, με λιγοστούς επισκέπτες κατά τους μήνες Ιούλιο και Αύγουστο. Με ένα καφενείο κλειστό, εφόσον δεν υπάρχει κανείς που να θέλει να το δουλέψει, με ένα μαγαζάκι όπου κάποτε μπορούσες να βρεις πολλά άλλα τώρα πια κι αυτό κλειστό, με ένα σχολείο που στέκεται ακόμη αγέρωχο να σου θυμίζει αυτό που ήταν κάποτε, με μία εκκλησία περήφανη και περιποιημένη άλλα άδεια, μόνη και παγωμένη το Χειμώνα, με έναν Νερόμυλο και ένα Γεφύρι, τα σπουδαία αξιοθέατα του μικρού αυτού ορεινού χωριού.

Φθινοπωρινό τοπίο. Άδεια, σκοτεινά, πέτρινα σπίτια, χορταριασμένοι δρόμοι, σπασμένες λάμπες, φύλλα παντού.

Σενάριο φαντασίας ; Δεν νομίζω. Απλώς μία πιθανότητα.

Το μέγα θέμα εδώ και αρκετό καιρό, σ'αυτό το μικρό ορεινό χωριό, είναι άσφαλτος ή πλάκες; Εκλογές σε λίγες μέρες και η αντιπαλότητα κορυφώνεται. Μεγάλοι εναντίον μικρών, ο Πολιτιστικός Σύλλογος εναντίον του Κοινοτικού Συμβουλίου. Ή έτσι τουλάχιστον φαίνεται. Είμαστε σοβαροί; μία άσφαλτος ή οι πλάκες κρατούν το χωριό ζωντανό; Εφόσον, καλώς ή κακώς, μαζεύτηκαν κάποιες υπογραφές, το τι θέλουμε έχει εκφραστεί. Όλη λοιπόν, αυτή η πόλωση που συνεχίζει, έχει ως αποτέλεσμα άλλα θέματα εξίσου σημαντικά και ίσως περισσότερο σημαντικά, να μην ακούγονται και να μην συζητιούνται.

Ελάχιστοι έχουν πάρει θέση ή ακόμη και αγνοούν, θέματα όπως πώς θα πρέπει να λειτουργήσουν το σχολείο και το κοινοτικό γραφείο, (δεν είναι αποθήκες άλλα ως αποθήκες χρησιμοποιούνται), τι θα γίνει με τα σκουπίδια που συναντούμε σε διάφορες τοποθεσίες έξω από το χωριό, αποχετεύσεις που καταλήγουν στο ποτάμι, (είναι ντροπή απέναντι στη φύση και στον πολιτισμό). Πιστεύω όλοι επιθυμούμε τη δημιουργία λαογραφικού Μουσείου, γιατί λοιπόν, η ίδρυσή του ν'αποτελεί αποκλειστικά έργο του Συλλόγου και όχι ολόκληρου του χωριού, γιατί δεν υπάρχει άμεση συνεργασία μεταξύ Συλλόγου και Κοινοτικού Συμβουλίου;

Το έργο γύρω από τον Νερόμυλο και το Γεφύρι έχει ολοκληρωθεί; πώς θα μπορούσε ο χώρος αυτός να λειτουργήσει καλύτερα , τι κάνουμε για την συντήρησή του; Γιατί δεν έχουμε συγκοινωνία; μήπως τελικά είναι εφικτό ένα δρομολόγιο την εβδομάδα, άλλα και υποχρέωση του Δήμου και κατ'επέκταση του Κράτους, εφόσον ζουν ακόμη κάποιοι άνθρωποι σ'αυτό το χωριό ή κάνω λάθος;

Τίποτα από όλα αυτά και σίγουρα υπάρχουν κι άλλα, δεν αποτελεί θέμα συζήτησης. Το χωριό είναι όμορφο περισσότερο γιατί ζουν ακόμη άνθρωποι σ'αυτό. Δεν θέλω να καταλήξει ν'αποτελεί έναν οικισμό θερινής παραθέρισης γιατί τότε θα έχουν πια χαθεί πολλά και η λύση δεν είναι ο όποιος τουρισμός . Είναι να μπορεί να ζήσει κάποιος (έστω και στη σύνταξή του), χωρίς την αγωνία της εγκατάλειψης. Είναι να μπορέσουμε να κρατήσουμε δυνατή τη διάθεση της επιστροφής σ'έναν τόπο αγαπημένο.

Άλλωστε , η Λέξη για τον Κόσμο είναι Δάσος (τίτλος βιβλίου της Ursula K. LeGuin)

ΠΑΣΧΑΛΗ ΙΩΑΝΝΑ 26/09/2006

Μανιτάρια ξερά με κρεμμύδια

2006-06-28T12:41:00.000+03:00

Υλικά

100 γρ. ξερά μανιτάρια
1 κιλό κρεμμύδια
μιση κούπα λάδι
1 κουτ. σούπας κοφτή κόκκινο πιπέρι γλυκό
μια πρέζα ρίγανη
αλάτι
μισή κούπα κόκκινο κρασί
δυόσμος (προαιρετικά)

Εκτέλεση

Μουλιάζουμε τα μανιτάρια σε νερό από το προηγούμενο βράδυ, αν είναι βασιλικά ή καλογράκια, και αν είναι αυτάκια για περίπου 20 λεπτά. Τα στραγγίζουμε και τα βράζουμε για ένα τέταρτο της ώρας.
Καθαρίζουμε τα κρεμμύδια και τα κόβουμε σε χοντρές φέτες. Τα πλένουμε για να μην καίνε πολύ και τα στραγγίζουμε καλά.
Σε σκεύος αχνίζουμε τα κρεμμύδια με το λάδι αρκετά, σε μέτρια φωτιά μέχρι να ροδίσουν. Προσθέτουμε τα μανιτάρια, το πιπέρι, αλάτι και ρίγανη και σβήνουμε με το κρασί. Βάζουμε και μιάμιση κούπα ζεστό νερό και αφήνουμε να σιγοβράσουν με σκεπασμένη την κατσαρόλα μέχρι να μείνουν με πολύ λίγο ζουμί.

Ντομάτες τουρσί

2006-06-27T14:09:00.000+03:00

Υλικά

Άγουρες ντομάτες
200 γρ. αλάτι χοντρό
3 κουταλιές του γλυκού ξινό

Εκτέλεση

Σε χλιαρό νερό τόσο όσο να σκεπάζει τις ντομάτες, λιώνουμε το αλάτι και το ξινό, αφήνουμε να κρυώσει και τοποθετούμε τις ντομάτες σε βάζα. Τις σκεπάζουμε με το νερό, μόλις αυτό κρυώσει. Προσθέτουμε στο βάζο λίγο σέλινο και 2-3 σκελίδες σκόρδο για άρωμα. Ανα διαστήματα γυρίζουμε τα βάζα για να πάει παντού το αλάτι. Θα είναι έτοιμα σε 15 έως 20 ημέρες.

Ούρδα τηγανητή

2006-06-27T14:07:00.000+03:00

Υλικά

2 κουταλιές της σούπας αλεύρι
3 κουταλιές της σούπας ούρδα
1 χωριάτικο αυγό
1 κουταλιά λίπος (βούτυρο ή λίγδα)
Ανάλογο νερό

Εκτέλεση

Σε μπωλ λιώνουμε το αλεύρι σε νερό και μετά προσθέτουμε το αυγό και την ούρδα, φτιάχνοντας ενα χυλό. Σε τηγάνι λιώνουμε το λίπος και προσθέτουμε το χυλό μας ανακατεύοντας συνεχώς.

Γριβάδι σκέτο (πλακί) στο φούρνο

2006-06-27T14:01:00.000+03:00

Υλικά

1-2 κιλά γριβάδι
2-3 ντομάτες λιωμένες ή 1-2 κουτ. πάστα
Αλάτι, πιπέρι
Μισή κούπα λάδι
3 σκελίδες σκόρδο, 2 κρεμμύδια
Δυόσμος τριμένος
2-3 πατατούλες ή μια κουταλιά αλεύρι

Εκτέλεση

Αλατίζουμε το γριβάδι 2-3 ώρες πριν το μαγειρέψουμε. Το τοποθετούμε σε ταψί και προσθέτουμε ψιλοκομμένα τα κρεμμύδια, σε φέτες ή ολόκληρες τις σκελίδες του σκόρδου, το δυόσμο, αλάτι, πιπέρι και τις ντομάτες περασμένες απο τον τρίφτη ή την πάστα λιωμένη σε νερό, τόσο ώστε να έρθει μέχρι τα μισά του ψαριού. Τοποθετούμε και τις πατατούλες αλατισμένες και ψήνουμε σε μέτριο φούρνο για περίπου 1 ώρα.

Γριβάδι ψαρόσουπα

2006-06-27T14:00:00.000+03:00

Υλικά

Το κεφάλι απο ενα μεγάλο γριβάδι και δυο φέτες ψαριού ακόμη
Μια κούπα ρύζι σουπέ.
Λεμόνι
Αλάτι, πιπέρι
Ενα κρεμμύδι
Λάδι

Εκτέλεση

Αχνίζουμε ψιλοκομμένο το κρεμμύδι. Προσθέτουμε τόσο νερό, ώστε να σκεπάζει το ψάρι. Μόλις πάρει μια δυό βράσεις, περίπου για ένα τέταρτο της ώρας, προσθέτουμε το ρύζι, αλάτι, πιπέρι και λεμόνι. Σιγοβράζουμε για άλλο ένα τέταρτο της ώρας, μέχρι η σούπα να χυλώσει.

Μπάτζιος ψητός

2006-06-27T13:48:00.001+03:00

Ο μπάτζιος συνηθιζόταν να ψήνεται τον χειμώνα στο αναμένο τζάκι. Σε σχάρα ή ακόμη συχνότερα πάνω στη μασιά του τζακιού. Ταυτόχρονα ψηνόταν και φέτες από ζυμωτό ψωμί.

Κουρκούτι με μανιτάρια

2006-06-27T13:48:00.000+03:00

Τηγανίζουμε αλευρωμένα και ζεματισμένα τα μανιτάρια. Τα συνοδεύουμαι με κουρκούτι, όπως στη συνταγη κουρκούτι με μπάτζιο.

Πέτουρα με κότα

2006-06-27T13:47:00.000+03:00

Υλικά

μια μεγάλη κότα χωριάτικη
4 λίτρα ζωμό της κότας
500 γρ. πέτουρα
4-5 ώριμες ντομάτες λιωμένες
2 κρεμμύδια
5-6 κουτ. σούπας βούτυρο ή λάδι
αλάτι

Εκτέλεση

Βράζουμε την χωριάτικη κότα για αρκετές ώρες, πολύ καλά. Τσιγαρίζουμε το κρεμμύδι τριμμένο σε κατσαρόλα με το βούτυρο ή το λάδι. Προσθέτουμε τις ντομάτες και το αλάτι. Βράζουμε για πέντε λεπτά.
Προσθέτουμε το ζωμό της κότας (εάν δεν συμπληρώνει τα 4 λίτρα προσθέτουμε νερό).
Αφού αρχίσει να βράζει ρίχνουμε τα πέτουρα και την κότα τεμαχισμένη και ανακατεύουμε. Αφήνουμε το φαγητό να βράσει για 15 λεπτά περίπου.

Κρεμμύδια ξηρά σαλάτα

2006-06-27T13:41:00.000+03:00

Υλικά

5 μέτρια κρεμμύδια ξερά
3/4 κούπας ελαιόλαδο
1/3 κούπας λεμόνι
1 πρέζα ρίγανη
αλάτι, πιπέρι

Εκτέλεση

Ψήνουμε τα κρεμμύδια με τη φλούδα τους σε μέτριο φούρνο για μια ώρα περίπου. Αφού ψηθούν και μισοκρυώσουν τα τεμαχίζουμε σε πιατέλα. Προσθέτουμε αλάτι, πιπέρι, λάδι, λεμόνι και πασπαλίζουμε με λίγη ρίγανη. Η σαλάτα τρώγεται και κρύα.

Σημείωση

Η σαλάτα αυτή συνηθιζόταν στα μέρη μας κυρίως το χειμώνα. Τα κρεμμύδια ψήνονταν στη ξυλόσομπα ή ακόμη πιο συχνά στη χόβολη σκεπασμένα με στάχτη στις άκρες του τζακιού. Στη θέση του λεμονιού έμπαινε συνήθως ξινάδα.

Πρασοζούμι

2006-06-27T13:33:00.000+03:00

Υλικά

1 πράσο
1 κρεμύδι μέτριο
1/2 κούπα αλεύρι
1 κούπα νερό
αλάτι
1/2 λεμόνι
2 κουταλιές της σούπας βούτυρο

Εκτέλεση

Ψιλοκόβουμε το πράσο και το κρεμύδι. Τα καβουρδίζουμε αρκετά με το λίπος. Σβήνουμε με λεμόνι και προσθέτουμε το αλεύρι λιωμένο σε νερό. Ανακατεύουμε συνεχώς, αν χρειασθεί προσθέτουμε λίγο νερό ακόμη, και σιγοβράζουμε μέχρι να γίνει ένας λείος χυλός σαν μπεσαμέλ.

Σημείωση 1

Στη θέση του λεμονιού παλαιότερα βάζανε 1/2 ποτηράκια ξινάδα.

Σημείωση 2

Στη θέση του βουτύρου συνηθιζόταν το λίπος γουρουνιού (λίγδα)

Ρύζι με δαμάσκηνα

2006-06-27T13:31:00.000+03:00

Yλικά

1 κρεμυδάκι
1 κούπα ρύζι
3 κούπες νερό
6 ξερά δαμάσκηνα
αλάτι

Εκτέλεση

Τσιγαρίζουμε το κρεμυδάκι με λίγο λάδι. Σβήνουμε με το νερό και βράζουμε τα ξερά δαμάσκηνα μέχρι να φουσκώσουν περίπου για 15 λεπτά. Τότε προσθέτουμε το ρύζι και το αλάτι και αφήνουμε να απορροφηθεί όλο το νερό σε σιγανή φωτιά. Σερβίρεται ζεστό.

Σημείωση

Τα δαμάσκηνα που χρησιμοποιούνται ήταν ξερά απο τις δαμασκηνιές της περιοχής μας. Η γεύση τους ήταν γλυκόξινη και γι'αυτό το φαγητό γινόταν υπέροχο.
Σήμερα μπορούμε να προμηθευτούμε δαμάσκηνα απο την αγορά τα οποία συνήθως είναι γλυκά. Μπορούμε λοιπόν να προσθέσουμε λίγο λεμόνι.

Κουρκούτι με μπάτζιο

2006-06-27T13:29:00.000+03:00

Υλικά

250 γραμ.μπάτζιο
1 κούπα αλεύρι
1 σκελίδα σκόρδο
αλάτι-πιπέρι
3 ποτήρια νερό
1/2 λεμόνι λάδι για τηγάνι

Εκτέλεση

Κόβουμε το μπάτζιο σε τεμ.πάχους 1,5 εκατοστού,αλευρώνουμε και τηγανίζουμε σε καυτό λάδι. Μόλις πάρει ρόδινο χρώμα το βγάζουμε σε απορροφητικό χαρτί, αδειάζουμε απο το τηγάνι το λάδι και αφήνουμε λίγο μόνο.
Στο μεταξύ έχουμε λιώσει σε μπώλ 4 κουταλιές της σούπας αλεύρι σε ενα ποτήρι νερό. Προσθέτουμε αλάτι, πιπέρι, το σκόρδο λιωμένο και ολο το μίγμα το ρίχνουμε στο τηγάνι.
Ανακατεύουμε συνέχεια με σύρμα για να μην σβωλιάσει μέχρι να γίνει πηχτός χυλός.
Αν χρειαστεί προσθέτουμε και άλλο νεράκι και το χυμό μισού λεμονιού. Σε άλλο σκεύος βάζουμε να κάψει μια κουταλιά βούτυρο και προσθέτουμε λίγο κόκκινο πιπέρι. Κατεβάζουμε αμέσως και γαρνίρουμε μ' αυτήν τη σως το κουρκούτι μας.

Σημείωση

Αν ο μπάτζιος μείνει στο κουρκούτι δεν βάζουμε άλλο αλάτι.

Πιπεριές με αγουρίδες

2006-06-27T13:26:00.001+03:00

Υλικά

1 κιλό πιπεριές
λίγες αγουρίδες
1-2 σκελίδες σκόρδο
ελαιόλαδο
αλάτι

Εκτέλεση
Βράζουμε τις πιπεριές για 10-15 λεπτά. Τις τεμαχίζουμε σε πιατέλα. Λιώνουμε τις αγουρίδες σε γουδί και στραγγίζουμε το ζωμό τους. Προσθέτουμε αυτό το ζωμό στις πιπεριές μαζί με αλάτι, λάδι και λιωμένο σκόρδο.

Σημείωση

Πρόκειται για μιά καλοκαιρινή, δροσερή, σαλάτα,η οποία γίνεται τον Ιουλιο και τον Αύγουστο, όσο δηλαδή είναι πολύ ξινές οι αγουρίδες. Μπορεί να γαρνιρισθεί με ψιλοκομένο μαϊντανό.

Όταν ο Καπετάν Νάκης Λίτσας πέρασε από τη Μοιραλή

2006-03-27T11:23:00.000+03:00

Όταν ο Καπετάν Νάκης Λίτσας^[1] πέρασε από τη Μοιραλή^[2]

Μια αφήγηση του πατέρα μου Βασιλείου Χαραλάμπους Βαλκάνου (1888-1974)

Με αφορμή τη συμπλήρωση εκατό (100) χρόνων από τον ηρωικό θάνατο του Μακεδονομάχου Καπετάν Νάκη Λίτσα.

Στο μυαλό ενός μικρού παιδιού, όταν οι παππούδες του, οι γονείς του, οι συγγενείς του ή άλλοι άνθρωποι του αφηγούνται ιστορικά γεγονότα, που μάλιστα έχουν ηρωικό περιεχόμενο, το πραγματικό συμπλέκεται με το φανταστικό και η όλη αφήγηση φαντάζει με παραμύθι. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα, όταν σε μεγαλύτερη ηλικία κανείς ανατρέχει σε μνήμες της παιδικής ηλικίας, να διαπιστώνει ότι του λείπουν κάποιες λεπτομέρειες. Παρά τα όποια κενά μνήμης, μπαίνω στον πειρασμό να αναφερθώ σε ένα γεγονός το οποίο διαδραματίσθηκε κατά την περίοδο του Μακεδονικού Αγώνα, ως αυθεντική διήγηση ενός αυτόπτη μάρτυρα, του πατέρα μου Βασιλείου Βαλκάνου, δασκάλου, ζητώντας την επιείκεια του ιστορικού ερευνητή, επειδή - δυστυχώς - δεν ενθυμούμαι λεπτομέρειες οι οποίες, ενδεχομένως, θα είχαν γι΄ αυτόν κάποια ιδιαίτερη σημασία και αξία.

Ήταν άνοιξη, μάλλον το έτος 1906, όταν από το χωριό του πατέρα μου Μοιραλή πέρασε μια ομάδα (ανταρτικό σώμα) Μακεδονομάχων με επικεφαλής τον Καπετάν Νάκη Λίτσα. Οι προύχοντες του χωριού, των οποίων δυστυχώς δεν ενθυμούμαι τα ονόματα, ανέθεσαν στον πατέρα μου, νεαρό τότε μαθητή του ιστορικού Γυμνασίου Τσοτυλίου, να τους υποδείξει ένα μέρος στο οποίο θα μπορούσαν να παραμείνουν κρυμμένοι για μια νύκτα οι άνδρες του ανταρτικού σώματος. Όντως, ο πατέρας μου, σύμφωνα με την υπόδειξη, τους οδήγησε σε ένα παρακείμενο του χωριού δασύλλιο, αρκετά πυκνό ακόμη και σήμερα, το οποίο οι ντόπιοι ονομάζουν Κυρασόι^[3]. Εκεί διανυκτέρευσαν και την επομένη πρωί-πρωί, αφού οι κάτοικοι του χωριού, με τη μέριμνα των προυχόντων, τους εφοδίασαν με διάφορα τρόφιμα (κυρίως ψωμί και τυριά), αναχώρησαν για τα Καστανοχώρια. Πέρασαν μέσα από το χωριό, κατηφόρισαν προς το πέτρινο υψηλό μονότοξο γεφύρι^[4] του χωριού, το διάβηκαν, πέρασαν αντίκρυ, ανηφόρησαν τη Σταυροπή^[5] και πήραν το ίσιωμα προς τη Μοιρασάνη^[6], με κατεύθυνση τα Καστανοχώρια. Εκείνο το οποίο έχω συγκρατήσει ιδιαίτερα στη μνήμη μου από τη αφήγηση είναι ότι οι γυναίκες του χωριού με τις φουκάλες^[7] σκούπισαν ολόκληρη τη διαδρομή, μέσα από το χωριό και μέχρι την κορυφή της Σταυροπής, ώστε να σβήσουν τα ίχνη από τις πατημασιές των Μακεδονομάχων. Βλέπετε, όπως μου είχε πει ο πατέρας μου, οι άνδρες του ανταρτικού σώματος είχαν στο κάτω μέρος των παπουτσιών τους σιδερένιες πρόκες, προφανώς για να μη φθείρονται εύκολα και γρήγορα, και αυτές άφηναν σημάδια επάνω στο χώμα. Η προφύλαξη αυτή είχε ληφθεί ώστε, εάν ερχόταν στο χωριό κάποιο Τουρκικό στρατιωτικό απόσπασμα να μην εύρισκε χνάρια από τις πατημασιές μέσα στο χωριό, αποφεύγοντας έτσι ενδεχόμενες άσχημες συνέπειες. Όσο για τα χνάρια εκτός χωριού, θα υπήρχε η δικαιολογία ότι πιθανόν να πέρασαν τη νύκτα και δεν τους αντιλήφθηκαν.

Θα πρέπει να προσθέσω ότι ο πατέρας μου περιέγραψε τον Καπετάν Λίτσα, αλλά δεν συγκράτησα τίποτε από την περιγραφή.

Ακόμη, θα πρέπει να σημειωθεί ότι ο πληθυσμός του χωριού Μοιραλή ήταν, και εξακολουθεί να είναι, αμιγώς ελληνικός και, παρόλο που το χωριό ήταν σε μια σχετική απόσταση από το κυρίως θέατρο του Μακεδονικού Αγώνα, γνώριζε όλα τα τεκταινόμενα στη περιοχή. Για το λόγο αυτό βοήθησε τόσο πρόθυμα το σώμα του Καπετάν Λίτσα, ως ελάχιστη συνεισφορά στον Μακεδονικό Αγώνα.

Θεσσαλονίκη, Μάιος 2006.

Νικόλαος Βασιλείου Βαλκάνος

^[1] Καπετάν Νάκης Λίτσας : Ψευδώνυμο του Αντωνίου Βλαχάκη, Μακεδονομάχου, καταγομένου από τη Μυρσίνη Γυθείου, Λακωνίας (1874-1906).

^[2] Μοιραλή : χωριό της Επαρχίας Ανασελίτσης, του Νομού Κοζάνης (σημερινό όνομα Χρυσαυγή, της Επαρχίας Βοΐου, του Νομού Κοζάνης).

^[3] Κυρασόι ή Κερασόι : Η γραφή είναι αυθαίρετη, καθόσον προέρχεται από ηχητικό άκουσμα και δεν έχω προσωπικά δει τη λέξη γραμμένη, ώστε να γνωρίζω την ακριβή της ορθογραφία, και συνεπώς ούτε καν μπορώ να προσδιορίσω την ετυμολογία της λέξης. Η τοποθεσία βρίσκεται στα νοτιοδυτικά του χωριού.

^[4] Το γεφύρι της Χρυσαυγής, το οποίο κτίστηκε το 1854, βρίσκεται στη βόρεια έξοδο του χωριού και έχει μήκος 25 μ., πλάτος 3 μ. και άνοιγμα του μοναδικού τόξου του 14,20 μ., που είναι το μεγαλύτερο, μαζί με το γεφύρι του Τσακνοχωρίου, στο Βόϊο. Είναι, επίσης, (πάλι μαζί με το γεφύρι του Τσακνοχωρίου) το υψηλότερο του Βοΐου, με ύψος 9 μ. (Βλ. Γεώργιος Τσότσος, "Τα Πέτρινα Γεφύρια του Βοΐου", Οι Αρχαιότητες και τα Βυζαντινά και Μεταβυζαντινά Μνημεία του Βοΐου, Πρακτικά Ημερίδας, 12 Δεκεμβρίου 1999, σσ. 70-71, Βοϊακή Εστία Θεσσαλονίκης, Θεσσαλονίκη, 2001).

^[5] Σταυροπή : Τοποθεσία πλαγιάς, απέναντι από το χωριό, στα νότια.

^[6] Μοιρασάνη : χωριό της Επαρχίας Ανασελίτσης, του Νομού Κοζάνης (σημερινό όνομα Μόρφη, της Επαρχίας Βοΐου, του Νομού Κοζάνης).

^[7] Φουκάλα : χορτάρινη σκούπα, φουκαλίζω : σκουπίζω.

Χρόνια παιδικά

1996-03-03T11:18:00.001+02:00

Όλοι μαζί μια παρέα παιδιών
που έπαιζαν
που χαμογελούσαν
που τραγουδούσαν κάθε καλοκαίρι

Ο μεγάλος πλάτανος δρόσιζε τα παιδιά μες στον παχύ του ίσκιο
Και άκουγε με προσοχή
Τα πειράγματα και τα αστεία τους
Τα σχέδια και τις επιθυμίες τους

Και το μικρό ποτάμι
Χάιδευε τα κορμιά τους και τα έλουζε με φιλιά

Κάθε απόγευμα έτρεχαν στα ξανθά χωράφια
Σκαρφάλωναν στα γερασμένα δέντρα
Κρυβόντουσαν σε ερειπωμένα και χορταριασμένα πέτρινα σπίτια

Και κάθε βράδυ κοιτούσαν τους πλημμυρισμένους με αστέρια ουρανούς
Πάνω στο βράχο που λαχταρούσε
Να ακούσει τις ιστορίες τους
Για τα στοιχειά και τις νεράιδες
Τα μυστικά και τις αγάπες τους

Κάθε καλοκαίρι όσο ήταν ακόμη παιδιά

ΠΑΣΧΑΛΗ ΙΩΑΝΝΑ 03/03/1996